Quantcast
De verzameling in 2015, inmiddels is hij twee keer zo groot.

kunstenaar thomas kuijpers heeft een uitdijende collectie twin towers-memorabilia

Tim Fraanje

We spraken hem vandaag over nostalgie, de wereld van voor en na 11 september 2001, en over zijn Twin Towers-badpak.

De verzameling in 2015, inmiddels is hij twee keer zo groot.

De jaren negentig, waarin ik opgroeide, waren nogal rijk aan prikkels. Schreeuwerige televisie, schreeuwerige muziek uit de radio, schreeuwerige prints op de kleren van iedereen. Maar behalve de stropdas van de nieuwslezer was het journaal weinig spannend. Alsof het altijd komkommertijd was. Het was weliswaar oorlog in Bosnië, maar dat werd ondanks de cruciale rol van Nederland en het feit dat het op ons bloedeigen continent plaatsvond, in mijn beleving toch vooral gepresenteerd als een ver-van-mijn-bed-show. Het enige waar iedereen echt bang voor was, was dat de wereld zou vergaan als op 01-01-2000, op 0.00 uur, alle computers op hol sloegen. Je moet iets houden om bang voor te zijn.

Maar de wereld zoals we die kenden, verging pas in 2001. Ik kwam thuis uit school en zag mijn moeder met een gespannen gezicht naar de televisie kijken. In Amerika waren er vliegtuigen in wolkenkrabbers gevlogen. Er kwamen grote rookwolken uit de torens, en brandende mensen sprongen naar beneden. Het was alsof er iets knakte in de wereld, alsof de zorgeloze jaren negentig in één klap voorbij waren.

Inmiddels zijn de aanslagen precies 16 jaar geleden, en dat leek me een goed moment om herinneringen op te halen met iemand op wie de gebeurtenis blijkbaar ook veel indruk heeft gemaakt: kunstenaar Thomas Kuijpers, die op dit moment deel is van de expositie FOAM Talents. Hij is al drie jaar een fervent verzamelaar van Twin Towers-spullen, die hij vorig jaar ook bij FOAM exposeerde onder de naam When the twins were still beautiful. Het blijkt dat hij mijn dromerige nineties-nostalgie niet per se deelt, maar heeft wel een interessante kijk op de wereld voor en na de aanslagen van 11 september 2001.

Je verzameling groeit nog steeds toch?
Mijn laatste aanwinst is het computerprogramma Flightsimulator uit 1988. Dat heeft de Twin Towers en een vliegtuig op de voorkant van de verpakking, en op de achterkant staat beschreven dat je, als je het spel goed genoeg beheerst, tussen de torens door kan vliegen. Een bijzondere aanwinst weer.

Ben je op een dag als vandaag veel bezig met 9/11?
Ik kwam er vanmiddag pas achter.

Heeft het überhaupt indruk gemaakt?
Ik had toen nog niet echt door hoe belangrijk dat moment was. Ik was vijftien, ik zat thuis te msn'en en de tv stond aan, en ik zag het live gebeuren. Rond die leeftijd ben je vooral bezig met puber zijn, maar pas later kwam ik erachter dat het een heel belangrijk moment is geweest. Ik had niet het gevoel dat de wereld van de ene op de andere dag veranderde, maar ik ontdekte hoe groot de impact kan zijn van zo'n constant zich herhalend mediabeeld. Het was natuurlijk een hele tragische ramp, maar er zijn heel veel rampen geweest waarbij evenveel of nog meer mensen zijn omgekomen, maar daar stonden dan minder camera's op. De kracht van deze aanslag was dat iedereen het live op tv heeft gezien, en daardoor het gevoel krijgt dat ze er zelf bij waren.

Als mensen de installatie die ik van mijn verzameling maakte betreden, krijgen ze vaak het gevoel dat het niet alleen een nostalgische blik is naar een skyline die niet meer bestaat, maar ook naar een tijd die voorbij is. Dat was niet mijn intentie, een altaar maken voor die torens en die tijd. Maar wel interessant dat mensen dat erin leggen.

Ben je zelf dan niet nostalgisch?
Iedereen heeft wel nostalgische gevoelens naar de jaren negentig, of de jaren tachtig, het ligt eraan wanneer je geboren bent. Maar ik ben met deze verzameling begonnen toen ik een kitscherig schilderij van de Twin Towers tegenkwam bij de kringloop, supergaar geschilderd met allemaal paarse pasteltinten. Het beeld dat altijd in mijn hoofd opkomt als ik aan die torens denk, is die torens die omlaag kwamen. Dat is ook het moment dat ik me er bewust van werd dat die dingen überhaupt bestonden. Maar daarvoor beschouwden mensen het waarschijnlijk als iets moois, een symbool van welvaart. Ik wilde dat superkrachtige mediabeeld van de torens die instorten in de hoofden van mensen tijdelijk proberen te vervangen door het oude beeld van de torens in al hun pracht en praal. Via dezelfde strategie als waarmee het zo krachtig is geworden: door afbeeldingen te herhalen. Als ze vijf seconden een andere associatie bij de Twin Towers hebben vind ik het al geslaagd. En ik blijf gewoon verder verzamelen, want ik hoop dat het in zijn veelheid steeds krachtiger wordt.

Vind je het beeld van de Twin Towers die er nog staan zelf wel mooi?
Nou ja, het is wel een interessante skyline. Het is wel uitgesprokener dan de Freedom Tower die er nu staat. Ik ben hem een keer gaan bekijken toen hij half af was. Het was gek om op die plek te zijn. Ze liepen boekjes te verkopen met de exploderende Twin Towers, er wordt meteen een toeristische attractie van gemaakt. Ook een interessante manier om ermee om te gaan.

Hoe staan we er inmiddels voor?
Wat de echte waarheid is over de aanslagen van 9/11 weten we niet, maar het is naar buiten gebracht als een islamitische terreurdaad, met een impact waardoor de hele wereld dacht: dat kan dus ook. Het begin van een tendens waar we nu nog steeds mee te maken hebben. En er is nog meer veranderd: ik probeerde altijd in mijn werk te kijken met welke politieke motivaties en strategieën er zitten achter een beeld of verhaal dat de wereld in geholpen wordt. Dat was ook het idee achter mijn Twin Towers-verzameling. Maar toen kwam ineens Trump aan de macht, en die zei dat alles fake news is, en dat niks te vertrouwen is. En van de ene op de andere dag werd zelfs mijn moeder een mediascepticus. Ten tijde van de aanslagen van 9/11 is de wereld heel makkelijk de Afghanistan-oorlog in gepusht, met allerlei nepbewijs, dat is wel een gevolg van het gegeven dat de politiek op een minder sceptisch publiek berekend hoefde te zijn. Tegenwoordig weet iedereen dat alles meerdere kanten heeft en dat niks puur de waarheid is. Ik probeer in mijn nieuwe werk dus niet meer die beelden open te breken, maar te onderzoeken waarom mensen op populisten als Trump zouden stemmen. Ik las een paar maanden lang wat zij lazen en merkte dat ik daardoor ook steeds meer paranoïde gedachten kreeg.

Is de wereld angstiger geworden sinds 9/11?
Ik zie het als een incident, maar het beeld van aanslagen is iets dat sinds 9/11 bij veel mensen voortdurend in hun hoofd zit. Het is heel raar: het speelt zich voornamelijk online af, al die discussies en die boosheid. Ik wil niet zeggen dat die angst compleet irrelevant is, maar in de fysieke ruimte zie je het gevaar nooit terug, behalve als je de pech hebt dat je in de buurt bent van een aanslag of eens een keer een demonstratie ziet.

Wil je vechten tegen die angst?
Het is niet leuk om bang te zijn, en ik denk ook dat het niet zoveel zin heeft om bang te zijn. Het oerdoel van angst is dat je een leeuw ziet en dan wegrent. Maar de angst voor iets niet-fysieks als de dreiging van terreur heeft geen zin.

Wat is het topstuk van je Twin-Towers verzameling?
Een Twin-Towers badpak. Of toch mijn colafles met de Twin-Towers erop. O, en ik heb ook een schilderij, daar staan de Twin Towers twee keer op. Vier torens dus. Dat is mijn top drie. Kun je trouwens in je artikel zetten dat iedereen die nog iets heeft liggen van voor 2001 met de Twin Towers erop, contact met me op mag nemen?

De Twin-Towersverzameling in volle glorie kun je vanaf 8 oktober zien in Gent . Het nieuwe werk van Thomas Kuijpers is t/m 12 november te bewonderen op de FOAM talent groepsexpositie en over twee weken op Unseen (22-24 september op het Westergasterrein in Amsterdam).