hoe we eindelijk oog krijgen voor creativiteit uit de bijlmer

TNO Soundsystem, SMIB, Yung Nnelg… Creatievelingen uit de Bijlmer laten de laatste tijd volop van zich horen. Is dit iets nieuws? Een nieuwe generatie? Bijlmer 2.0? Spoiler alert: nee, dat is het niet.

|
aug. 27 2015, 7:25am

Als je in 2015 een tiener of twintiger met een internetverbinding bent, heb je inmiddels waarschijnlijk wel van SMIB gehoord. MocroManiac zal je ook niet onopgemerkt zijn gebleven, en je hoorde vast al van Bummy Boys. Je danste misschien een keer op de beats van Yung Nnelg en TNO Soundsystem, en las hoe Lil Saint de nieuwste belofte op het gebied van Nederlandse rap was. We kunnen nog wel even doorgaan. Wat deze mensen allemaal gemeen hebben is het feit dat ze uit de Bijlmer komen.

En zo lijkt de Bijlmer bezig met een creatieve opleving. Je zou kunnen denken dat we te maken hebben met een nieuwe generatie - een die het beste van een "slechte situatie" maakt. Maar niks is minder waar - creativiteit in de Bijlmer was er altijd al, de rest van Nederland heeft de weg naar de Bijlmer alleen pas net gevonden. En andersom.

"Als je denkt dat de Bijlmer een achterstandswijk is waar opeens creatievelingen opduiken, dan heb je het goed mis," zegt producer Larry Appiah. "De Bijlmer is altijd al creatief geweest op vele vlakken." Robert Coblijn, een van de oprichters van stichting/muziekcollectief/voormalige politieke partij Bijlmer Style, vertelt: "Toen ik opgroeide in de jaren tachtig was de hiphopscene ook al erg bruisend. In de Manifestatiezaal in Ganzenhoef of de Bonte Kraai in Kraaiennest checkten we bijvoorbeeld Freeze Five, X-sample One, Deams, Assasinators, Small Boys, Psycho en Plenna Pose." Hij vervolgt: "De Bijlmer is sowieso de bakermat van de Nederlandse hiphop - het is niet voor niets dat de Grote Prijs van Nederland op het gebied van hiphop vijf jaar achter elkaar naar iemand uit de Bijlmer ging. M.O. & Brakko in 2008, Dret & Krulle in 2009, Kalibwoy in 2010, Zanilya in 2011 en Plet'num van Flow & Co in 2012."

Dat we niet altijd naar de Bijlmer hebben gekeken voor muzikanten, kunstenaars en fotografen komt ook doordat de Bijlmer altijd een beetje als een wereldje op zichzelf heeft gestaan. "De Bijlmer is een onzichtbare kubus die niet vaak verlaten wordt omdat je eigenlijk daarbinnen alles al hebt wat je nodig hebt," zegt Appiah.

Jonas Ohlsson woont sinds 2003 in de Bijlmer en was daar in 2010 medeoprichter van het kunstproject FATFORM. Dat initiatief bracht op het dak van parkeergarage Klieverink artiesten van verschillende disciplines samen en stelde hen voor aan een breed publiek. Ook hij erkent de geïsoleerde positie van de Bijlmer: "Er is zeker een soort isolatie. Ik vind het een grote stad als Amsterdam onwaardig dat de metro hier om 00.20 stopt. De nachtbus duurt ondertussen veel te lang." Wel zegt hij: "Die isolatie kan trouwens ook fijn voelen. Het is een beetje als een eigen wereld met een dorpsgevoel, terwijl er 50.000 mensen wonen."

"In mijn jeugd is het soms moeilijk geweest om buiten die muren te kijken en echt jezelf te zijn - iedereen z'n focus ligt op geld maken en voor de meesten maakt het niet uit hoe," vertelt model en aspirant-stylist Tirino Yspol. "Uiteindelijk heb ik het als positief ervaren, want het heeft me hongerig gemaakt en gedwongen om alle opties te bekijken."

Het zijn muren die door de gemeente Amsterdam ooit bewust werden opgeworpen - niet per se met slechte bedoelingen. De Bijlmer werd in de jaren zestig in Amsterdam-Zuidoost uit de grond gestampt, en was een zogenaamde CIAM-wijk, oorspronkelijk gebouwd als een soort mekka voor tweeverdieners - mensen die de drukke binnenstad wilden ontvluchten. CIAM-steden of -wijken werden gebouwd bij of aan steden die hun bevolking niet meer kwijt konden, en kenmerkten zich door veel groen, enorm hoge flatgebouwen en moderne faciliteiten als grote winkelcomplexen, waardoor de bewoners het gebied nauwelijks nog hoefden te verlaten. Andere steden die dergelijke wijken kennen of kenden zijn onder meer Londen, Sarajevo en Moskou.

Veel CIAM-wijken maakten hun beloften niet waar. De beoogde doelgroep kwam niet of maar kort en in plaats daarvan veranderden de wijken in achterbuurten - een toevluchtsoord voor migranten en de 'onderklasse'.

Zo ook de Bijlmer. In de loop van de jaren is een op zichzelf staande gemeenschap ontstaan, waarbinnen men elkaar steunt. "Partijen als Bijlmer Style, Samen Sterk en Lotto Records zijn bijvoorbeeld onafhankelijk muziek gaan produceren en hebben een platform gebouwd voor aanstormend talent als M.O. & Brakko, Dret & Krulle, Gikkels en de Hydro Boys," vertelt Coblijn. En zoals SMIB-lid Ray Fuego eerder dit jaar in een interview met VICE zei: "Ik wil [met SMIB] de jonge garde een platform geven. Mijn broertje heeft bijvoorbeeld ook een soort kleine squad, met vrienden die modellenwerk willen doen en muziek willen maken. Allemaal artistieke shit. Ik neem ze mee en begeleid ze."

"Ja, creativiteit is er, en is er ook altijd al geweest," zegt Ohlsson. "Misschien is het de spannende mix van mensen vanuit de hele wereld die elkaar inspireren, en misschien helpt die metro-isolatie ook wel een beetje - je gaat niet elke dag "de stad" in en moet jezelf vermaken." Appiah zegt: "Het is de nieuwsgierigheid en streven naar meer. Eén ding wat ik zelf van de Bijlmer heb geleerd is dat ik meer moet zien en zoeken voor mezelf."

Dus nee, niet de creativiteit, maar de mogelijkheden zijn nieuw, stelt Appiah: "Pas nu zoekt de luisteraar of kunstliefhebber ook hier. Dat komt door de nieuwe kanalen die zich geopend hebben." Ook SMIB-member Myrto Semmoh erkent dat: "Vroeger waren er gewoon minder uitlaatkleppen. Vandaag de dag hebben we te maken met de internetgeneratie - waar ik gelukkig ook deel van uit maak. Wij hebben meer plekken waar we van ons kunnen laten horen."

En zo slaan de 'geïsoleerde' creatievelingen uit de Bijlmer in 2015 bruggen met de rest van Nederland. Andersom krijgt Nederland ook nu pas langzaam oog voor het talent dat uit de Bijlmer komt. "Het begint in Nederland door te dringen dat de zwarte bevolking van de Bijlmer ongelimiteerde talenten heeft voor de meest uiteenlopende zaken," zegt Coblijn. "De beste voetballers komen uit de Bijlmer, het beste gospelkoor, de beste rappers, de beste dansers… Als men het kunstmatig gecreëerde beeld van de zwarte crimineel kan loslaten, kan men aanschouwen wat de kwaliteiten en diverse talenten zijn van deze bevolking."

Laten we dus niet over de Bijlmer praten als een soort nieuw, hip ding, maar als een wijk die al jaren bewijst hoeveel potentie het heeft. Dat het project uit de jaren zestig niet mislukt is, maar een andere wending heeft genomen die nu om passende ondersteuning vraagt. Zoals Coblijn zegt: "De Bijlmer is een project dat zal uitgroeien tot het prototype van een multiculturele wijk en de blueprint voor hoe tientallen verschillende soorten culturen in vrede naast elkaar kunnen leven en samen een eind kunnen maken aan de armoedige situatie waarin ze zich bevinden."

Credits


Tekst Channa Brunt
Fotografie Kima Ice