Fotografie Andrew Timms 

we bezochten de langverwachte reünietour van de spice girls

Het bleek een weemoedige dagdroom over het verleden – maar dan wel het soort waar je na een klap in het gezicht uit opschrikt.

door Brian O'Flynn
|
01 juni 2019, 7:00am

Fotografie Andrew Timms 

Het is de eerste avond van de reünietour Spice World 2019, en de inmiddels volwassen kinderen van de jaren negentig zijn massaal op komen dagen. Niemand hier, in het Croke Park in Dublin, is op zoek naar hoogstaande vocalen of nieuwigheid – het kwartet (zonder Posh Spice), heeft geen nieuwe muziek uitgebracht om hun setlist te spekken, en de ietwat twijfelachtige carrières van de Spice Girls (voornamelijk in reality-tv en BBC-komedies) hebben hun voormalige status als supersterren wat aangetast. De voornaamste reden waarom iedereen hier is, lijkt voornamelijk met nostalgie te maken te hebben. Voor het publiek (hoofdzakelijk vrouwelijke millennials) is het niet zozeer een reünie, maar meer een bedevaart naar hun eigen verleden. Maar hoewel een flinke dosis nostalgie het eerste is wat ons hier raakt – dankzij het liedje Barbie Girl van Aqua dat door de speakers schalt – is het vooral de cynische marketing die indruk maakt. Maar daarover later meer.

De wereldwijde impact die de Spice Girls in de late jaren negentig hadden, valt moeilijk te overschatten. Het is uitgebreid vastgelegd in nooit verbroken records, boeken, artikelen en visuele media. Ze waren, zonder twijfel, de allergrootste meidengroep in de geschiedenis, uitdragers van feminisme-light, en ze domineerden de popmuziek op een manier die we wellicht nooit meer gaan meemaken. Ik ben geboren in 1994, het jaar dat de band gevormd werd, en heb daarom letterlijk nooit in een wereld zonder de Spice Girl geleefd. Als jonge, homoseksuele man was ik me terdege bewust van hun invloed, in mijn zoektocht naar culturele herkenningspunten die aansloten bij mijn geaardheid. De eerste videoband die ik ooit in mijn bezit had was Spice Girls: One Hour of Girl Power . Ik kan me de nacht nog goed herinneren dat mijn vader zijn hoofd in de deur van de slaapkamer stak die ik deelde met mijn zus – hij zwaaide het rechthoekige doosje met een triomfantelijke grijns in de lucht, en wij gilden het uit. Hoewel ze al uit elkaar waren (waarom, Geri, waarom?) toen ik oud genoeg was om echt fan te zijn, ontwikkelde ik met terugwerkende kracht een obsessie. De herinnering had mijn pre-puberale homobrein klaargestoomd voor een levenslange reeks aan liefdesrelaties met vrouwen in de popmuziek.

Zoals ik eerder al zei, waren die herinneringen mijn voornaamste reden om hier deze avond bij te zijn. Mensen zeggen weleens dat wanneer we met een onzekere toekomst geconfronteerd worden, we naar het verleden moeten kijken voor antwoorden. En dat is precies waarom Spice World 2019 zo ontzettend symbolisch voelt. Hebben de inmiddels volwassen kinderen van de jaren negentig ooit zulke onzekerheid in de ogen hoeven staren als nu, worstelend met klimaatverandering en politieke onrust? Ik ben niet de enige die naar het verleden kijkt voor inzicht. Schrijver Lauren Bravo noemde haar recente boek What Would The Spice Girls Do?, en beschreef hoe de band een baken van hoop was voor de jonge mensen van toen: ze waren ‘working class,’ maar ontzettend succesvol, en spraken zich uit over feminisme, racisme en homofobie.

Maar tegelijkertijd waren ze, om onverklaarbare reden, ook Tories (en sommigen van hen zijn dat waarschijnlijk nog steeds, gezien Geri’s steun voor Theresa May), en ook nog eens schaamteloze kapitalisten. Ik zal niet de moeite nemen om hun eindeloze lijst met sponsor- en merchandisingdeals op te noemen, maar het volstaat te zeggen dat ze de popgroep uit de geschiedenis zijn met de meeste merchandising; het fenomeen heeft zelfs z’n eigen Wikipedia-pagina. Hun nalatenschap is wel een beetje gecompliceerder geworden door recente pogingen om terug te krabbelen (‘girl power’ werd ingeruild voor het meer neutrale ‘people power’) en de cynische marketing (ik zei toch dat ik hierop terug zou komen) van dit optreden haalt het blinde optimisme dat ze proberen te verkopen enigszins onderuit.

When you’re feelin’ sad and low/We will take you where you gotta go/Smilin’, dancin’, everything is free/All you need is positivity,” zo klinken de eerste zinnen, vergezeld door luid gejuich uit het publiek. Helaas willen de Spice Girls meer verkopen dan alleen positiviteit.

Het wordt snel duidelijk dat alles, van de merchandise tot de aankleding, gebruik maakt van de esthetiek van de queercultuur, van de alomtegenwoordige regenbogen tot de verschillende groepen dansers (‘houses’) die grappend met elkaar battelen op het podium. The House of Geri, the House of Emma – het concept leent flink uit de ballroom-cultuur. Dat is vreemd, aangezien dit soort hersenloos stelen en hercontextualiseren iets is wat de zwarte homogemeenschap juist herhaaldelijk en streng heeft bekritiseerd.

De zware focus op queer beeldelementen verrast me; ik had niet verwacht zoiets hier te treffen, en ik weet niet zo goed wat ik ervan moet vinden. De Spice Girls lokken regelmatig een politiek gesprek uit met acties als deze, maar hun eigen politieke geklets is zo ingewikkeld dat het moeilijk wordt om niet teleurgesteld te worden door hun spreekwoordelijke manifest. Geri’s steun voor Theresa May – een Tory die in haar tijd als premier lhbt-ers heeft gedeporteerd en mogelijk de dood in heeft gejaagd – maakt dit soort onsamenhangend geneuzel nog minder sympathiek. Het is op z’n zachtst gezegd vreemd dat ze dit element van hun politieke overtuiging meer expliciet maken, terwijl ze andere elementen (zoals ‘girl power’) steeds meer afzwakken. Wat zou toch in hemelsnaam de motivatie kunnen zijn? Oja! Geld.

Toen ik jong was, had ik mijn hart misschien voelen opzwellen bij het zien van regenbogen op de merchandise van mijn favoriete popartiesten, maar nu ik volwassen ben weet ik dat we niet zomaar kunnen juichen als een kapitalistische popster queerheid gebruikt om haar eigen merk te verkopen. Gebruikmaken van regenbogen of inclusieve sentimentaliteit is één ding, maar de keerzijde is dat er ook vaak cynisch gebruik wordt gemaakt van de esthetiek van homoseksualiteit. Het is meestal geen knieval naar ons, maar eerder een slimme marketingstrategie in een wereld die queerheid nu heeft overgenomen als een Unique Selling Point. Het is niet zozeer een gedurfde politieke zet, maar meer misbruik maken van de geloofwaardigheid van outsiders, die ze niet verdiend hebben, in een poging om zichzelf deel uit te laten maken van een geschiedenis waar ze niet bij horen, in een tijd waarin dat niet langer riskant is. Niemand zet echt iets op het spel hier, en het zou kortzichtig zijn om de Spice Girls credits te geven voor enige vorm van zelfopoffering, want dat is overduidelijk niet wat hier gebeurt.

De verwarrende gevoelens die ik heb bij de expliciete queer referenties in het optreden, blijken de toon te zetten voor de rest van de nacht. Het was een stuk beter geweest als er helemaal geen politiek bij betrokken was geweest, aangezien de hele nacht verder werd gepresenteerd als puur escapisme. De politieke overtuigingen van de originele Spice Girls waren een perfect voorbeeld van het Engeland van Tony Blair en het naïeve neoliberalisme uit de jaren negentig, en in die context was ‘Brits-zijn’ niet meer dan een losjes, apolitiek patriottisch statement. De Spice World-film was gebaseerd op A Hard Day’s Night van The Beatles en op James Bond, dus werd er volop met de Britse vlag gezwaaid als een cool symbool voor Engeland, en niet als iets wat sinister is. Het had waarschijnlijk zelfs nog baat bij de associaties met punk die toen nog golden. Maar nu, in een post-Brexit-wereld, na een Europese verkiezing waar Nigel Farage aan de macht kwam met een nationalistisch platform dat letterlijk mensen hun leven zal kosten, is het onmogelijk om de huidige connotaties van de vlag te vergeten.

En toch is dat precies wat ze proberen te doen. Hun nietszeggende slogan ‘girl power!’ laat perfect zien hoezeer de band er vroeger in slaagde om politieke dingen apolitiek te maken. Ze lieten betekenissen net zolang afzwakken tot er niets anders overbleef dan iets wat aangenaam en behapbaar was. Helaas blijkt deze kracht om alles van betekenis te ontdoen in 2019 niet meer te werken. Geri, die zichzelf lijkt te zien als een soort van nationalistische koningin der homo's (mijn ogen rollen bijna uit hun kassen), kan de drang niet weerstaan om rond te paraderen in haar kenmerkende Union Jack-jurk met een kroon op haar hoofd. Vandaag de dag is dat op z’n zachtst gezegd een onbegrijpelijke keuze, aangezien een groot deel van het publiek uit Ieren bestond. Geri lijkt zich volkomen onbewust te zijn van de symboliek die haar outfit met zich meedraagt. “Alles wat je nodig hebt, is positiviteit,” had een mooie samenvatting van de avond kunnen zijn. Maar uiteraard konden de Spice Girls het daar niet bij laten.

Uiteindelijk voelt Spice World 2019 vooral aan als een weemoedige dagdroom over het verleden – maar dan wel het soort dagdroom waar je na een klap in het gezicht uit opschrikt. De reünie herinnert ons eraan dat het vandaag de dag steeds lastiger wordt om je af te sluiten van de realiteit. Het heeft absoluut geen zin om op zoek te gaan naar de politieke betekenis van de show, aangezien het geheel niet meer is dan een hoop onzin. Het meest politieke dat je erover zou kunnen zeggen, is dat dit vier sterke vrouwen zijn die de tijd hebben overleefd (met name Mel B, die publiekelijk heeft geleden onder een gewelddadige relatie en sindsdien een geweldige woordvoerder tegen misbruik is). Het feit dat zij dit alles hebben overleefd, laat zien dat wij dit ook kunnen. We zijn er nog steeds, en misschien lukt het ons nog om dingen te veranderen – van de klimaatcrisis tot populisme en het feit dat we zelf waarschijnlijk nooit een huis kunnen kopen. Als er één hoopvolle boodschap is die het Spice-spektakel uitdraagt, is het de herinnering dat we meer kunnen verdragen dan we denken. Op een dag herrijzen we, net als de Spice Girls, uit onze as.