modelabel nieuw jurk kopieerde haar eigen collectie

Vanavond presenteert de eigenzinnige ontwerpster Esther Meijer van het label Nieuw Jurk haar nieuwste modeproject “:) Copyright” in een Chinees restaurant. Op het menu: een documentaire met de naam “The Right to Copy”, waarin we haar langs Chinese...

|
09 september 2015, 9:55am

Hoe kwam het idee voor deze presentatie tot stand?
Er is ooit een ontwerp van mij gekopieerd door H&M. Zij hebben net als ik een legging gehad, waarop een smiley ter hoogte van de knieën was geprint. Ik heb ze aan proberen te vechten. Ik ben naar een merk- en octrooibureau gestapt, dat me vertelde dat ik zo'n 60 procent kans had om te winnen. Maar als ik niet zou winnen, zou me datzo'n 10.000 euro kosten, dus dat feest ging niet door. Even later was ik in Azië en zag ik veel rip-offs van labels als Hood By Air en KTZ; merken waar ik me tussen wil positioneren. Die twee ervaringen vormden de inspiratie voor dit project. Ik wilde onderzoeken hoe het kopiëren binnen de mode-industrie in elkaar steekt. Hoe gaan die fabrieken te werk? Hoe wordt je collectie gekopieerd? Waarom het ene label wel en het andere niet? Als ontwerper kun je er weinig tegen doen. Mijn vraag was dan ook: moeten we er iets tegen willen doen? Is er een andere manier om ermee om te gaan?

Hoe ben je te werk gegaan?
Vaak gaat het zo: fabrieken hebben medewerkers in dienst die onderzoeken wat populair is. Die kleren kopiëren ze en produceren ze met goedkoop materiaal. Sommige merken komen ook zelf met een order naar die fabrieken. Als zo'n fabriek door heeft dat het merk populair is, maken ze er stiekem een groot aantal stuks bij om deze zelf op 'night markets' [zwarte markten, red.] te kunnen verkopen. Ik ben naar een aantal fabrieken gegaan en heb een bestelling geplaatst, die ik tijdens mijn eigen presentatie op mijn eigen 'neppe' night market verkoop. De uitdaging was om de fabrieks-eigenaren te doen geloven dat ik een bekende Europese ontwerpster was, zodat mijn ontwerpen ook op zoveel mogelijk night markets in Azië zouden komen te hangen. Dankzij een Chinese tolk is dat in een paar gevallen gelukt. Soms trokken de fabrieks-eigenaren verbaasde gezichten omdat ik ze zomaar al mijn technische tekeningen en patronen gaf. Normaliter gaan merken daar heel zorgvuldig mee om, omdat ze juist niet gekopieerd willen worden. Ik had als doel het tegenovergestelde.

Hoe heb je je bezoek aan die fabrieken ervaren?
Het was heftig om geconfronteerd te worden met de situatie in de fabrieken. Er liggen mensen te slapen op balen stof. Ze maken ellenlange dagen. Aan de andere kant leerde ik dat er een verschil is in mentaliteit en cultuur. Mensen delen veel meer in China. In die zin bestaat het begrip 'kopiëren' niet echt. Ze waren ook enorm verbaasd om kennis te maken met een 'creatief ontwerpster' - dat begrip is daar vrijwel onbekend.

Je hebt ook een documentaire gemaakt. Daarin interview je onder andere een aantal collega-modeontwerpers die op de een of andere manier te maken hebben met kopiëren. Wat waren hun reacties?
Die waren uiteenlopend. In LA woont een ontwerper die logo's gebruikt van modehuizen. Denk aan Fubu, Versace, Supreme… Die print hij allemaal op één T-shirt. Voordat ik aan dit project begon, vond ik dat niet creatief, maar als je hem hoort praten merk je dat het een vorm van mode-activisme is. Dat is heel cool. De ontwerper van het Nederlandse merk Patta vindt het een eer dat zijn kleren gekopieerd worden, maar tegelijkertijd is het ook zuur. Op Chinese webshops vind je al zijn collecties terug, maar niet in de kleuren waarin hij ze bedoeld had. Bovendien is het zíjn inkomen dat daar in de schappen ligt. Er is één kunstenaar geweest die ik graag had willen interviewen maar niet te pakken heb gekregen. Hij was ooit ontwerper totdat zijn naam werd vastgelegd door een Koreaans bedrijf. Die brengen gewoon heel veel kleren uit onder zijn naam. De night markets hangen vol met kleren die zijn naam dragen, terwijl hij er niets meer mee te maken heeft. Bizar.

Op het internet is kopiëren niet meer dan logisch. Is het idee in dat opzicht achterhaald?
Mode wordt steeds meer een mash-up. Alles is van iedereen. Dat is niet waar, maar het is wel de realiteit. Veel ontwerpers zien zichzelf vaak nog als origineel, maar in wezen maken veel labels exact hetzelfde. Dat komt voor een groot deel door internet en de globalisering: je kunt alles online opzoeken. Wanneer raak je dan geïnspireerd en wanneer is het een kopie? Ik heb wel gemerkt dat de generatie die is opgegroeid met internet - ik ben net wat ouder - veel makkelijker omgaat met copyright. Die gebruiken elkaars werk gewoon totdat iemand een keer zegt: "Dit is van mij." De Chinese fabrieken combineren het logo van de ene ontwerper met een print van een andere ontwerper om copyright te omzeilen. Soms resulteert dat in te gekke items.

Wat zijn voor jou persoonlijk je belangrijkste bevindingen na dit project?
Ik ben terug gekomen op veel meningen die ik had. Kopiëren is niet per se negatief. Een project dat ik erg interessant vind is van het Nederlandse designcollectief Droog Design. Zij ontdekten dat de kopieën van de Chinezen erg vindingrijk zijn. Omdat ze copyright moeten omzeilen wordt het oorspronkelijke product innovatiever of kwalitatief zelfs beter. Onder de noemer 'The New Original' kopieert Droog op haar beurt Chinese klassiekers als theepotten. Op die manier wil Droog zeggen: misschien zijn de kopieën van de Chinezen gewoon interpretaties. Op die manier denk ik nu ook na over mijn ontwerpen die door H&M gejat waren. Ik vraag me nu af: zijn die wel gekopieerd? Het is natuurlijk wel toevallig dat zij ook precies zo'n smiley op een legging ter hoogte van de knie hebben geprint, maar die smiley heb ik niet zelf ontworpen. Die smiley heb ik ook gejat.

In dit project ben je niet alleen modeontwerper, je hebt je ook de rol van documentairemaker toegeëigend. Hoe is die rol je bevallen en hoe ziet jouw toekomst er in die zin uit?
Als modeontwerper is alleen kleren maken niet meer genoeg. Ook omdat onze ontwerpen zoveel gekopieerd worden. Dat dwingt je om inventiever te worden, ook in je manier van presenteren. Ik vond het waanzinnig dat ik voor dit project allerlei soorten mensen over de wereld heb mogen interviewen - dan merk je dat je samen één scene vormt. Mijn mode is een middel om bepaalde thema's aan te kaarten, kleren zijn geen doel op zich meer. Mensen hebben mij vaak aangeraden om mijn merknaam te registeren. Ik doe dat niet. Als iemand mijn naam jat, dan maak ik daar wel weer een ander leuk project van. Het enige waarmee je jezelf als ontwerper nog een identiteit kan geven, zijn de ideeën die je bedenkt. De rest ligt voor het oprapen.

nieuwjurk.com

Credits


Tekst Aynouk Tan
Beelden via Nieuw Jurk, fotografie Benjamin Ehrenberg