Frankrijk en apartheid, wordt het erger?

Van mode tot film, muziek en politiek, we onderzoeken hoe racisme de Franse culturele industrie beïnvloedt.

door Alice Pfeiffer
|
25 november 2014, 11:10am

Film still from Bande de Filles by Celine Sciamma

Bande de Filles betekent letterlijk vertaald: meisjesgang. Het is ook de titel van een baanbrekende Franse film van Celine Sciamma, een indie director die bekendstaat om haar queer statements over identiteit en vrouwelijkheid. Deze keer kruist ze haar interesse in gender met raciale en sociale vraagstukken - de cast is helemaal zwart en de hele film is opgenomen in de roerige voorsteden van Parijs. Naast de kern van het thema zelf - een poëtische en toch krachtige observatie van tienervriendschappen - onthulde de film een groot probleem van Frankrijk. Sciamma liet weten dat alle acteurs waren gevonden door streetcasting. Waarom? "Omdat alle acteerscholen in Frankrijk wit zijn. Er zijn weinig tot geen klassiek opgeleide zwarte acteurs, omdat er op het scherm geen rollen buiten de gewoonlijke stereotypen zijn", vertelde ze de Franse media toen de film verscheen. En ze lijkt een punt te hebben.

Het verhaal in een notendop: Frankrijk heeft een lange en nogal bloederige koloniale geschiedenis (hoewel het nauwelijks de enige natie met zo'n soort dubieuze geschiedenis is) - het veroverde gedurende de 19e eeuw genadeloos meerdere delen van Afrika en de Maghreb. Vandaag de dag is volgens het Franse nationale bureau voor statistiek meer dan 19% van de bevolking - grofweg 12 miljoen mensen - een immigrant of afstammeling van migranten. Vergis je niet, dit is een zeer multicultureel land, maar toch zijn de rollen van de niet blanke Fransen op z'n zachtst gezegd gelimiteerd - wanneer ze een rol hebben, zijn het vaak stereotyperende rollen, of erger, zijn ze gebaseerd op raciale vooroordelen.

"Kan je echt de mode de schuld geven? Het is een spiegel van de idealen en verlangens van de maatschappij. De mode naar de markt, en dit is nog steeds wat de Fransen willen."

Neem de showbusiness: Omar Si, van Senegalese afkomst, is vooral bekend door zijn rol als de enigszins vertederende crimineel in de Franse kaskraker Les Intouchables, en zijn rol als Afrikaanse migrant in de film Samba. Zwarte openbare persoonlijkheden, politici en modellen zijn schaars. (De minister van Justitie, Christiane Taubira, is één van de zeldzame uitzonderingen en werd niet zo lang geleden op Twitter nog vergeleken met een aap). Zwarte zangers buiten de genres van hiphop, R&B en soul bestaan haast niet.

En de luxueuze wereld in Frankrijk is geen haar beter. Lancôme kwam pas recentelijk met een uitgebreidere lijn van donkere foundations, en Balmain is tot nu toe het enige Franse huis dat een zwarte designer aannam, hoewel Olivier Rousteing dan wel weer is geadopteerd en werd opgevoed in een blanke, elitaire omgeving.

"Soms kan je niet anders dan je strijdlustig voelen", zegt de Parijse, hippe fotograaf Papou Jahmal, die de opdracht kreeg om een modeserie te schieten met kinderkleding - van de twaalf kinderen kreeg het enige zwarte model twee looks: bokshandschoenen en een circusoutfit (beiden topless).

Het was treurig (maar niet erg verrassend) om te merken dat het gemixte bloed van Flora Coquerel duizenden Fransen dwarszat toen ze werd verkozen tot Miss Frankrijk.

In de mode voor volwassenen is het niet veel beter gesteld: "Er zijn eigenlijk twee soorten zwarte modellen: met een donkere huid en kaal, of ultralicht met gestijld haar. Ik vraag me altijd af: waar zijn de bruine meisjes?", zegt de in Parijs gevestigde Nederlandse stylist JeanPaul Paula. Hij is onder andere werkzaam voor WAD Magazine, een van de weinige Franse tijdschriften die de diverse samenleving willen tonen. "Kan je echt de mode de schuld geven? Het is een spiegel van de idealen en verlangens van de maatschappij. De mode kijkt naar de markt, en dit is nog steeds wat de Fransen willen", voegt hij toe.

Het was treurig (maar niet erg verrassend) om te merken dat het gemixte bloed van Flora Coquerel duizenden Fransen dwarszat toen ze werd verkozen tot Miss Frankrijk. "Moet de wedstrijd niet alleen voor blanke meisjes zijn?", was een veelvoorkomende gedachte op Twitter.

De situatie wordt er ook niet beter op nu de extreemrechtse partij Front National het vuur van het diepgewortelde racisme aanwakkert. "Frankrijk heeft een diepgewortelde patriarchale cultuur en vrouwen zijn verbonden aan het beeld van wat het land te bieden heeft. Het is gebouwd op Marianne, het allegorische figuur van de Franse Republiek. Het land is gebouwd op het idee van het blanke moederland en republikeinse waarden", legt socioloog Carol Mann uit. Ze voegt hieraan toe dat vrouwen "in patriarchale culturen worden gezien als levende advertenties voor hun land". "In Frankrijk gaat dit nog steeds hand in hand met een gevoel van raciale hiërarchie en de Franco-Franse superioriteit."

Het vrouwbeeld in Frankrijk is vandaag de dag dan ook verbonden aan de extreme marketing ervan naar de buitenwereld. Toerisme is één van de meest winstgevende industrieën en het vrouwelijke ideaal behoort hieraan toe: 'La Française' en de 'Parissiene' zijn extreem winstgevend. Ze werden zo geconstrueerd dat ze voortborduurden op de intellectuele bourgeoisie, de blanke geschiedenis en esthetiek -en er is niet veel ruimte of gewilligheid voor een echt divers en multicultureel land. Stereotypen zijn makkelijk en de door consensus gedreven mediaproductie heeft baat bij makkelijke classificaties. Maar met een groeiende groep etnische minderheden in de middenklasse zal de showbusiness het idee van de elite moeten herzien en iets meer kleur moeten toevoegen. Zelfs in Frankrijk.

Credits


Tekst Alice Pfeiffer
Still uit Bande de Filles van Celine Sciamma

Tagged:
Film
Apartheid
Racisme
frankrijk
Cultuur
diversiteit
Alice Pfeiffer
jeanpaul paula