8 jonge creatievelingen over hun marokkaanse roots

Een klein onderzoekje naar afkomst, cultuur en identiteit.

|
mei 31 2018, 12:36pm

In deze serie zochten we samen met fotograaf Michelle Janssen jonge creatievelingen van Marokkaanse afkomst op, en vroegen hen wat die afkomst voor hen betekent. Hoe verbonden voelen zij zich tot de Marokkaanse gemeenschap? Wat kregen zij mee vanuit huis? En wat zijn de best bewaarde geheimen van de Marokkaanse cultuur in Nederland?

Chaima El Haddaoui, student media, kunst, design en architectuur

Waar ben je opgegroeid en hoe heeft dit je leven beïnvloed?
Ik ben geboren en opgegroeid in Nieuwegein, Utrecht. Ik heb veel vrijheid gehad in het ontwikkelen van persoonlijke interesses, zonder cultuur-gerelateerde prikkels. In Marokko is het heel normaal om je wijk te betrekken bij gelegenheden en eten te delen met elkaar. Als enige Marokkaanse gezin uit de buurt vind ik het nog steeds grappig als mijn buurvrouw aanbelt met een geleende schaal en complimenten geeft over het eten.

Waar komen je ouders vandaan?
Ze zijn geboren in Marokko en als tieners naar Nederland geëmigreerd.

Wat houdt van Marokkaanse afkomst zijn in voor jou?
Families die bestaan uit meer dan zeventig leden. Eten tot je even moet liggen, zoete muntthee, bruiloften die vier dagen duren – waar je hoogstwaarschijnlijk een groottante tegenkomt die je nog nooit hebt gezien. Er is altijd muziek, zo niet, dan wordt het zelf gemaakt met een Bendir (handdrum).

Wat heb je van huis uit meegekregen over de Marokkaanse cultuur?
Binnen de Marokkaanse cultuur is familie heel belangrijk. Het is een wij-cultuur. Zorgzaam, betrokken en vrijgevig zijn hoort hierbij. Onbewust is dit mijn manier van omgaan met anderen geworden, en op deze manier ben ik erachter gekomen dat bloed niet altijd dikker is dan water.

Welke vooroordelen bestaan er over Marokkanen? En wat vind je daarvan?
Dat de machtsverhouding tussen man en vrouw niet gelijk is. Ik heb dit zelf nooit zo ervaren. Mijn moeder is altijd one of the guys geweest, zij verloor haar vader op hele vroege leeftijd en was vanaf toen de kostwinner voor het gezin samen met mijn oma. En ook in haar huwelijk met mijn vader telt haar inspraak en mening even zwaar.

Hoe betrokken voel jij je bij andere Marokkanen in Nederland, toen je opgroeide en nu?
Voor mij staat etniciteit los van mijn betrokkenheid tot iemand, zolang er overlappende raakvlakken zijn. Maar uiteraard zijn er ook bepaalde grappen en gewoontes die je vaak alleen rondom Marokkaanse vrienden of familie gebruikt.

Wat zijn volgens jou elementen uit de Marokkaanse cultuur waar Nederlanders meer over zouden mogen weten?
Gouden tanden en tatoeages in het gezicht en op de handen zijn een eeuwenoud gebruik van de vrouwen uit Imazighan-stammen. De ontwerpen symboliseren zaken als wijsheid, vruchtbaarheid, vrouwelijkheid en energie. Vroeger kende ik dit van mijn oma’s, nu zie ik het steeds vaker in het straatbeeld.

Tarik Berkane, DJ

Waar komen je ouders vandaan?
Mijn ouders zijn geboren in Saka. Voor zover ik me kan herinneren woonden we in Marokko in een plaats genaamd Taourirt.

Wat heb je van huis uit meegekregen over de Marokkaanse cultuur en praktiseer je dit ook?
Ik heb van huis uit geleerd om anderen te helpen, en hoe ik voor mezelf moet zorgen en voor anderen. In mijn cultuur is geloof belangrijk, dat is iets waar ik persoonlijk mee struggle. Er zit heel veel goeds in, maar het oogt ook als iets wat mensen constant in gevecht met elkaar brengt. Ik probeer zelf iedereen te omarmen en altijd het gesprek aan te gaan, in plaats van beef op te zoeken. Je eten goed kruiden is trouwens ook cruciaal!

Welke vooroordelen bestaan er over Marokkanen? En wat vind je daarvan?
De vooroordelen voor Marokkanen zijn bijna hetzelfde als hoe ze over elke andere allochtoon van kleur denken. Ze denken dat je steelt, dealt, schiet, slaat, et cetera. Daarnaast heb je nog steeds simpele zielen die denken dat elke Noord-Afrikaan of persoon uit het Midden-Oosten terroristische connecties heeft. Vroeger deed het me meer dan nu. Tegenwoordig sta ik er anders in. Ik laat niemand zomaar iets zeggen zonder dat je een reactie krijgt. Ik word nog steeds weleens onterecht aangehouden. Het grote verschil is dat ik de wetten ken en mijn rechten als inwoner van Nederland. Ik trek rustig mijn bek open om dat uit te leggen.

Hoe betrokken voel jij je bij andere Marokkanen in Nederland, toen je opgroeide en nu?
Vroeger meer dan nu. Ik heb over de jaren heen moeten dealen met negatieve energie vanuit leeftijdsgenoten van dezelfde afkomst. Ik ben niet je alledaagse – althans niet in hun ogen. Ik kleed me anders, mijn haar is gevlochten, ik heb een neuspiercing. Ik kan nog steeds niet begrijpen waarom dat reden zou zijn om mij anders te beschouwen. Ik heb nog steeds wel vrienden en kennissen van dezelfde afkomst waar ik het heel goed mee kan vinden. Voor mijn gevoel kan ik het met deze personen wel vinden omdat zij de normen en waarden vanuit huis heel erg hebben omarmd. Zij beschouwen mij als medemens en niet als uitschot door mijn levenskeuzes en uiterlijk. Een goed hart lees je niet af aan iemands uiterlijk.

Wat zou je de toekomstige generatie mee willen geven over de Marokkaanse cultuur?
Dat het meer is dan wat de media voorspiegelt. Verdiep je goed om de echte waarheid te zien en bezoek vooral het land zelf om te zien hoe mooi de cultuur is en hoe omarmend het volk is.

Karima el Fillali, zangeres en performer

Waar ben je opgegroeid en hoe heeft dit je leven beïnvloed?
Ik ben opgegroeid in De Lier, een klein dorpje in 't Westland. Opgroeien in een dorp als De Lier heeft me enorm gestimuleerd om op pad te gaan, te reizen buiten je eigen wijk en straat. Samen of solo. Om te verkennen.

Waar komen je ouders vandaan?
Mijn moeder is Nederlands. Mijn vaders is Marokkaans.

Wat houdt van Marokkaanse afkomst zijn in voor jou?
Ik ben van gemengde afkomst. Als je rood en wit mengt krijg je roze. Het is niet het één, maar ook niet het ander. Ik voel me daarom meer een soort wereldburger met het voorrecht, en de uitdaging, om me op meerdere plekken thuis te voelen. Maar mijn Marokkaanse afkomst is wel een integraal deel van wie ik ben. Ik herken het in kleine dingen; wanneer ik soms liever op de grond zit dan op een stoel, of veels te uitgebreid afscheid neem en mensen te hard knuffel, of dat ik intens geniet van van de brandende zon.

Wat heb je van huis uit meegekregen over de Marokkaanse cultuur en praktiseer je dit ook?
Mijn 'huis' was voornamelijk Nederlands. Mijn ouders zijn gescheiden en ik ben bij mijn moeder opgegroeid. In de weekenden was ik bij mijn vader. Hij deed echt zijn best om me veel bij te brengen, onder andere door me in te schrijven voor Arabische taallessen elke zaterdagochtend. Helaas ben ik afgehaakt. Verder vertelde hij vaak over de grondbeginselen van de Islam. Toen ik jonger was wilde ik daar niks van weten. Evenmin van de zoete muntthee die bijna verplicht was. Nu ben ik gaan houden van al die dingen – van de taal, het geloof en ook de thee.

Hoe definieer jij cultuur?
Misschien een interessantere vraag: hoe worden wij gedefinieerd door cultuur? Hoe meer ik erover nadenk, hoe meer ik besef dat cultuur heel diep gaat. Het gaat niet alleen om tradities, rituelen en klederdracht. Maar ons denken en handelen, ons reageren en interpreteren is verbonden met onze cultuur. Ik kan 'cultuur' moeilijk los zien van de persoon noch de persoon van de cultuur, omdat ze zo met elkaar verweven zijn.

Welke vooroordelen bestaan er over Marokkanen?
Dat ze uit een land komen waar er kamelen zijn. Dit klopt niet, het zijn dromedarissen.

Hoe betrokken voel jij je bij andere Marokkanen in Nederland, toen je opgroeide en nu?
Toen ik opgroeide had ik niet echt aansluiting met andere Marokkanen uit het dorp. Ik was op mijn basisschool de enige leerling met een Marokkaanse achtergrond. De anderen zaten op een andere school. Zij spraken naast Nederlands ook "Riffijns" (Tamazight), een taal die bij ons thuis niet werd gesproken. Ik dacht toen dat het gebrek aan connectie lag aan cultuurverschil: zij kwamen uit het noorden (Rif), wij uit het zuiden van Marokko (Sahara). Nu weet ik dat deze theorie nergens op slaat. Heb het geluk gehad prachtige inspirerende mensen te mogen ontmoeten, met roots uit heel Marokko, waarvan vele uit het Rif. Door reizen en vriendschappen voel ik me nu veel meer verbonden met land en de mensen. Van noord tot zuid.

Wat zijn volgens jou elementen uit de Marokkaanse cultuur waar Nederlanders meer over zouden mogen weten?
Misschien dat ‘de Marokkaanse cultuur’ niet bestaat. Marokko is een enorm divers land met verschillende volkeren, talen, (sub)culturen. Het is een land van contradicties. Zowel in het landschap, het uiterlijk van de mensen als in de mentaliteit. Daarin zit ook de strijd en schoonheid.

Mo Dahman, art director

Waar ben je opgegroeid, en hoe heeft dit je leven beïnvloed?
Ik ben opgegroeid in Osdorp in Amsterdam-West, in een buurt waar veel andere Marokkanen wonen. Maar ik laat me sinds kleins af aan eigenlijk niet beïnvloeden door mijn omgeving. Ik observeer en creëer.

Waar komen je ouders vandaan?
Uit Tanger, daar zijn mijn ouders sinds hun achtste opgegroeid. Daarvoor woonde mijn moeder dieper in Marokko, in Al Hoceima en mijn vader uit Targist.

Wat houdt van Marokkaanse afkomst zijn in voor jou?
Dat je sterk in je schoenen staat, en er bent voor je familie en de mensen om je heen. Ik heb geleerd dat iedereen elkaar helpt en dat we altijd voor elkaar klaar staan. Maar ook: dat iedereen een sterke mening heeft en gelijk wilt hebben.

Wat heb je van huis uit meegekregen over de Marokkaanse cultuur en praktiseer je dit ook?
Mijn moeder en vader hebben altijd, kort maar krachtig, tegen me gezegd: leef en laat leven. Ik heb geleerd om nooit te oordelen over anderen. Je moet altijd eerst naar jezelf kijken, in plaats van je te bemoeien met andermans leven.

Welke vooroordelen bestaan er over Marokkanen? En wat vind je daarvan?
Er wordt vaak gedaan alsof er heel veel criminaliteit is onder Marokkaanse jongeren. Op het nieuws is dat helaas vaak het enige wat ze te zeggen hebben, wat voor een vertekend beeld zorgt. En ik heb vaak genoeg met mensen een discussie gevoerd die zeiden dat ze liever bij Marokkanen uit de buurt bleven, maar vervolgens wel twee keer per jaar in Marrakesh te vinden waren. Sketchy toch?

Hoe betrokken voel jij je bij andere Marokkanen in Nederland, toen je opgroeide en nu?
Ik had vroeger niet echt Marokkaanse vrienden, alleen schoolgenoten. De laatste jaren is dat veranderd, en heb ik veel andere Marokkanen leren kennen die allerlei creatieve dingen doen. Ik heb het idee dat Marokkanen zich nu beter in staat voelen hun creatieve kant te uiten, het is in 2018 minder taboe. Creatief, niet crimineel!

Wat zijn volgens jou elementen uit de Marokkaanse cultuur waar Nederlanders meer over zouden mogen weten?
Zorgzaamheid en familie. Bij mij thuis is het heel normaal dat mijn getrouwde zussen bijna elke dag bij mijn moeder en vader op bezoek komen, om ervoor te zorgen dat mijn ouders niks te kort komen. Ik zie bij vrienden met een andere afkomst dat ze hun ouders vaak alleen in het weekend bezoeken, of minder nog.

Wat zou je de toekomstige generatie mee willen geven over de Marokkaanse cultuur?
Dat het een cultuur is die we niet voor onszelf willen houden, maar juist willen delen. We willen het goede uit Marokko laten zien. Het is oké om trots te zijn op je cultuur, en dat op je eigen manier te uiten.

Fatima Nouzi, stylist en art director

Waar ben je opgegroeid en hoe heeft dit je leven beïnvloed?
Ik ben geboren in Marokko en op eenjarige leeftijd met mijn moeder naar Nederland gekomen. Ik groeide op in Amsterdam-Noord met mijn zusjes en broertje. Op mijn tweeëntwintigste ben ik op mezelf gaan wonen. Wij hebben als gezin moeilijke tijden beleeft en veel meegemaakt. Daar hebben we ons samen doorheen gevochten. Het heeft ons sterker gemaakt, en me uiteindelijk gevormd tot de persoon wie ik nu ben. Ik kan me geen leven voorstellen zonder mijn familie.

Wat houdt van Marokkaanse afkomst zijn in voor jou?
Mijn ouders hebben mij met Marokkaanse normen en waarden opgevoed. Respect en familie staan centraal. Ook ben ik islamitisch opgevoed.

Wat heb je van huis uit meegekregen over de Marokkaanse cultuur?
Respect, geloof, tradities en liefde voor familie.

Hoe betrokken voel jij je bij andere Marokkanen in Nederland, toen je opgroeide en nu?
Ik heb me altijd betrokken gevoeld, maar viel toch vaak buiten de groep omdat ik anders dacht of me anders kleedde. Ik heb het niet zo met ‘groepen’ of ‘ergens bij horen’. Ik wilde gewoon mezelf kunnen zijn en niet ‘die Marokkaan’ zijn. Vroeger had ik er meer last van dan nu. Ik voel me vrijer. Ik kan gaan en staan waar ik wil en mijn dromen leven.

Wat zijn volgens jou elementen uit de Marokkaanse cultuur waar Nederlanders meer over zouden mogen weten?
Gastvrijheid, tradities, Marokkaans eten. En ik nodig alle Nederlanders uit om een keer op vakantie te gaan naar Marokko.

Wat zou je de toekomstige generatie mee willen geven over de Marokkaanse cultuur?
Wees trots op wie je bent. Je wordt verrijkt door verschillende culturen en het is oké om Marokkaan te zijn en een Nederlander. Je hoeft je afkomst niet te kiezen.

Elias Mazian, DJ en producer

Waar ben je opgegroeid en hoe heeft dit je leven beïnvloed?
Ik ben opgegroeid in Amersfoort. Een stad met veel ruimte en groen om buiten te spelen, maar er was ook genoeg om naar te verlangen. Ik woonde in een buurt met kinderen uit alle windstreken. In mijn vriendengroep zaten Vietnamezen, Turken, Marokkanen, Bosniërs, Somaliërs en Nederlanders. Ik weet zeker dat dat mij geleerd heeft me beter in te leven in mensen en om open te staan voor verschillende verhalen en culturen. Hier ben ik tot op de dag van vandaag ontzettend dankbaar voor.

Waar komen je ouders vandaan?
Mijn ouders zijn geboren in de Berberse provincie Al Hoceima. Mijn moeder kwam op haar achtste naar Nederland en mijn vader heeft een tijdje in Brussel gewoond voordat hij mijn moeder ontmoette.

Wat houdt van Marokkaanse afkomst zijn in voor jou?
Ik voel me als ik eerlijk ben meer een Berber dan een Marokkaan omdat Al Hoceima voor mij de enige plek is die echt als Marokko voelt. Die afkomst is voor mij lastig te omschrijven. Ik draag het in mijn uiterlijk en in mijn genen mee dus het is iets wat altijd bij mij is. Ik ben trots op de cultuur, het eten, de mensen, ik vind de taal (Tamazight) prachtig en als ik het iemand hoor praten krijg ik altijd een warm gevoel. Een gevoel van oorsprong.

Wat heb je van huis uit meegekregen over de Marokkaanse cultuur en praktiseer je dit ook?
Als ik denk aan de typische dingen uit de Marokkaanse cultuur dan is vooral gastvrijheid en respect heel belangrijk. Iedereen is welkom, op elk uur van de dag, voor een glas muntthee of een maaltijd. En er wordt ook altijd veel gegeten. De vraag ‘eet je wel genoeg?’ is een klassieker.

Welke vooroordelen bestaan er over Marokkanen? En wat vind je daarvan?
Het zijn criminelen, ze komen altijd te laat, zijn trots, vrouwen worden onderdrukt, en ze willen zich niet aanpassen. In mijn familie en in de Berberse cultuur zijn vrouwen juist ontzettend sterke karakters. Ik vraag me wel eens af waar wij als mannen zouden zijn geweest zonder de wilskracht en trots van deze vrouwen. Toen de mannen in de jaren zestig naar Europa gingen om te werken als gastarbeiders (dankzij het onderdrukkende Arabische regime van koning Hassan II) bleven de vrouwen achter met hun kinderen. Ik ben eeuwig dankbaar voor hun offers.

Hoe betrokken voel jij je bij andere Marokkanen in Nederland, toen je opgroeide en nu?
Toen ik opgroeide in Amersfoort had ik veel Marokkanen om me heen. We voetbalden samen, ik ging elk jaar op vakantie naar Marokko en ik zat met ze in de klas. Vervolgens ging ik naar het Stedelijk Gymnasium, waar ik heel lang de enige Marokkaanse jongen was. Ik was de eerste Marokkaan die zijn diploma daar haalde. Iets treurigs waar ik dan trots op moest zijn. Na zes jaar op een witte school te hebben gezeten merkte ik dat ik me vervreemd begon te voelen van de jongens uit de buurt. Ik kwam in een identiteitscrisis. Voor welke cultuur moest ik kiezen? Bovendien was het heel lastig om bepaalde elementen van die twee culturen te verenigen. Uiteindelijk ben ik door een lang proces van zelfacceptatie gegaan en sta ik nu op een punt dat ik blij ben om bicultureel te zijn. Ik zie het nu als een voordeel, als een kracht.

Wat zijn volgens jou elementen uit de Marokkaanse cultuur waar Nederlanders meer over zouden mogen weten?
De prachtige sprookjes. Als kind kreeg ik altijd hele mooie en spannende verhalen te horen. Verhalen die door vrouwen uit de Rif generatie op generatie mondeling werden doorverteld. Ze zaten altijd vol magie en tovenarij en opvallend genoeg speelde de dood altijd een grote rol. Toch kon ik er geen genoeg van krijgen.

Sanae Tijou, student psychologie en mede-oprichter lhbt+-feest Triple X

Waar komen je ouders vandaan?
Mijn vader is met een bootje uit Marokko, via Spanje naar Nederland gekomen. Mijn moeder is Joods-Nederlands.

Wat houdt van Marokkaanse afkomst zijn in voor jou?
Dat je zorgzaam bent, heel veel geeft en dat ook laat zien aan je geliefden. En dat je er altijd naar snakt om mensen om je heen te hebben.

Hoe betrokken voel jij je bij andere Marokkanen in Nederland, toen je opgroeide en nu?
Mijn Marokkaanse afkomst in een westerse samenleving liet mij altijd een beetje anders voelen. Ik hou enorm van westerse muziek, kunst en filosofieën, maar ik heb ook periodes waarin ik verlang naar de Arabische cultuur en Arabische muziek. Dat betekent voor mij meer één zijn met de natuur in plaats van het stadsleven, en de warmte die de Arabische cultuur uitstraalt. Dat is denk ik nostalgisch, aangezien ik niet veel meer met de Arabische cultuur in aanraking kom.

Wat heb je van huis uit meegekregen over de Marokkaanse cultuur en praktiseer je dit ook?
Mijn vader begon de islam heel toegewijd te praktiseren toen ik geboren werd. Daar heb ik veel van meegekregen. Ik ging zeven jaar lang elk weekend naar een Arabische school voor Koranles, om de taal te beheersen en te leren lezen en schrijven. Ik heb heel lang geloofd; toen ik negen was wilde ik graag leren bidden, en tot mijn zestiende heb ik met mijn vader tenminste vijf keer per dag het gebed gedaan. Maar eigenlijk geloof ik sinds ik veertien ben niet meer, al vind ik dat nog steeds eng om te zeggen.

Hoe definieer jij cultuur?
Als een parapluterm voor kunst, filosofie, politiek en religie. Het kan je inspireren, een thuis geven, maar het kan je ook beperken als je te veel bezig bent met de ideologieën die een cultuur heeft en te weinig met wat jezelf voelt.

Welke vooroordelen bestaan er over Marokkanen? En wat vind je daarvan?
Veel mensen denken dat Marokkanen jongens vrouwenhatende rot jochies zijn. Ik denk dat veel Marokkaanse straatjongeren zich zo gedragen omdat ze minder kansen krijgen, juist door die stereotyperende ideeën, en zich daardoor enorm vervelen. Daarnaast is er in mijn ogen soms wel een negatieve nadruk op masculiniteit, waardoor van mannen wordt verwacht een bepaalde dominantie te hebben. Daartegenover staan echter genoeg gezinnen waarin dit niet zo is. Het vervelendste is vooral dat we vaak over één kam geschoren worden, dat is oneerlijk.

Wat zijn volgens jou elementen uit de Marokkaanse cultuur waar Nederlanders meer over zouden mogen weten?
De Marokkaanse cultuur is veel liefdevoller en zorgzamer dan veel westerse mensen denken. Je voelt je niet snel alleen. Als ouder hoef je ook niet bang te zijn dat er niemand voor je zorgt later, of dat je naar een bejaardentehuis moet. Dit is misschien heel cliché, maar hoe erg culturen ook lijken te verschillen, we zijn allemaal mensen die iets willen maken van hun leven, niet alleen willen zijn en op zoek zijn naar liefde. Probeer eens uit je eigen bubbel te stappen en een gesprek te beginnen met iemand van een andere cultuur. Daar kan je zo veel van leren, ook door in te zien hoeveel je gemeen hebt.

Zahra Reijs, fotograaf

Waar ben je opgegroeid en hoe heeft dit je leven beïnvloed?
Ik heb de eerste vijf jaar van mijn leven in een klein dorpje gewoond. Toen mijn ouders uit elkaar gingen verhuisden ik en mijn moeder naar Rotterdam. Ik vraag me vaak af hoe ik was gevormd als ik nog in dat dorp had gewoond met beide ouders.

Waar komen je ouders vandaan?
Mijn moeder is Nederlandse en mijn vader Marokkaans.

Wat houdt van Marokkaanse afkomst zijn in voor jou?
Ik heb niet het gevoel dat ik van Marokkaanse afkomst ben. Een deel van mij heeft Marokkaans bloed, maar ik ben in principe met Nederlandse normen en waarden opgevoed.

Welke vooroordelen bestaan er over Marokkanen? En wat vind je daarvan?
Ik schrik soms een beetje van hoe sommige mensen reageren op het feit dat mijn vader Marokkaans is. Soms hoor ik mensen bepaalde dingen zeggen over Marokkanen in het algemeen. Als ik ze dan vertel dat ik half Marokkaans ben schikken ze altijd van hun eigen vooroordelen. ‘Ja maar jij bent anders’… zeggen ze dan.

Hoe betrokken voel jij je bij andere Marokkanen in Nederland, toen je opgroeide en nu?
Ik ben opgegroeid in de blankste buurt van Rotterdam, dus vrijwel niet. Wel heb ik de dingen die ik miste in mijn jeugd weer opgezocht met mijn fotografie. Ik wilde meer weten en leren over dat deel van mij, dus ben ik bij Marokkaanse families thuis gaan fotograferen.

Wat zijn volgens jou elementen uit de Marokkaanse cultuur waar Nederlanders meer over zouden mogen weten?
De gastvrijheid en warmte is ongekend – daar kunnen Nederlanders nog heel wat van leren.

Credits

Creative direction: Jaleesa Chary