Image courtesy Marvel Studios

alles wat je moet weten over afrofuturisme

Door de komst van de film ‘Black Panther’ is er een heropleving van de interesse voor het genre dat een hoopvolle toekomst voor zwarte mensen laat zien.

|
feb. 14 2018, 4:18pm

Image courtesy Marvel Studios

Eindelijk hebben zwarte mensen hun plek gevonden binnen de sciencefiction waarmee de popcultuur tegenwoordig overspoeld wordt. In Black Mirror, de mysterieuze televisieserie van Charlie Booker die zich afspeelt in een dystopische technologische toekomst, is een overvloed aan zwarte acteurs te zien: van Daniel Kaluuya en Letitia Wright uit Black Panther tot Micheala Coel en Anthony Welsh. En vanwege Black Lightning is er op televisie zelfs een zwarte, lesbische superheld te zien.

Andere voorbeelden van deze beweging zijn de innemende futuristische esthetiek van Solange en het alter ego van Janelle Monae, Cindi Mayweather. En in de stripwereld is Iron Man nu een jong zwart meisje. Afrofuturisme zorgt ervoor dat zwarte mensen een tastbare plek hebben binnen sciencefiction en alles wat futuristisch is.

De term werd in 1994 voor het eerst bedacht door de criticus Mark Dery, maar het concept bestaat al vanaf de jaren vijftig. Het is een mix van zwartheid en sciencefiction in de kunst, muziek, mode en fictie. Het voorziet een betere toekomst, een van hoop en mogelijkheden en vrijheid. Het gaat over het heft van je toekomst in eigen handen nemen en je een betere voorstellen, zelfs wanneer we vaak geen controle hebben over het heden.

Sun Ra, de gevierde jazzmuzikant die beweerde van Saturnus te komen, was een van de eerste bekende voorstanders van het genre. Hoewel zijn werk over het algemeen vooral instrumentaal is, gingen zijn ideeën over ras, politiek, religie en de toekomst, in combinatie met psychedelische esthetiek die het Oude Egypte mengde met de space-age.

Olivia E Butler is het literaire equivalent van Sun Ra. Ze excelleerde in sciencefiction, een industrie die overwegend wordt gedomineerd door witte mannen. In haar roman Kindred reist de hoofdpersoon bijvoorbeeld terug in de tijd, toen slavernij nog alomtegenwoordig was. Sciencefiction haalt vaak inspiratie uit het verleden en de toekomst om verhalen over het heden te vertellen; afrofuturisme doet hetzelfde, maar dan met betrekking tot zwarte mensen.

Afrofuturisme is lang gedegradeerd geweest tot de marge van de mainstream, maar de langverwachte komst van de Marvelfilm Black Panther heeft een hernieuwde interesse voor het genre veroorzaakt en het teruggebracht in de popcultuur. Black Panther werd in 1966 gecreëerd door Stan Lee en Jack Kirby en liet aan een hele generatie zien dat zwarte mensen superhelden konden zijn en een plek hadden binnen de gevestigde sciencefiction-onderwerpen. De komst van de nieuwe film – met een overwegend zwarte cast – is een cultureel moment dat kan wedijveren met het debuut van de strip in de jaren zestig.

Er is een reden waarom de mythische landen zoals Wakanda in Black Panther zo aantrekkelijk zijn. Wakanda, gelegen in het oosten van Afrika, is het paradijs waar de Afrikaanse diaspora naar hunkert. Het geeft zwarte mensen hoop en biedt ontsnapping aan de brute dagelijkse realiteit. Afrofuturisme heeft de kracht om je uit je eigen ervaringen te halen en in een wereld te plaatsen waar je alle macht en controle hebt: een plek met alle rijkdom en schoonheid die Afrika te bieden heeft.

Het nieuws staat bol van de pijn en het lijden van zwarte mensen. In het tijdperk van politiegeweld en social media worden we gedwongen te kijken naar de dood van onschuldige, ongecensureerde, zwarte lichamen op het nieuws en onze tijdlijnen. Voor zwarte mensen kan het voelen alsof er geen toekomst is. Zeker als we meenemen dat alles wat we ooit op school leerden, of op televisie zagen over de geschiedenis van de zwarte bevolking, over strijd en lijden gaat. Het bewijst absoluut de veerkrachtigheid van de Afrikaanse diaspora, maar als dat het enige verhaal is, is dat een daad van geweld op zich. De hedendaagse beelden die we te zien krijgen over Afrikaanse landen gaan over oorlog, hongersnood en armoede. Het is geen verrassing dat de zwarte bevolking behoefte heeft aan ontsnapping, naar een wereld vol hoop en mogelijkheden. Een wereld als Wakanda, waar de toekomst duidelijk is en wij er middenin staan.

Afrofuturisme geeft zwarte mensen een toekomst. De sciencefictionwereld is historisch gezien wit en niet-inclusief. Toch haalt sciencefiction veel uit de strijd waarmee de zwarte bevolking echt te maken heeft gehad, maar frustrerend genoeg worden wij niet gerepresenteerd in het genre. Het punt van sci-fi is juist dat je de macht hebt over wat er gebeurt, je kunt je fantasie de vrije loop laten. Maar blijkbaar is er geen plek voor zwarte lichamen in de witte fantasie.

"Afrofuturisme geeft zwarte mensen een toekomst. De sciencefictionwereld is historisch gezien wit en niet-inclusief. Toch haalt sciencefiction veel uit de strijd waarmee de zwarte bevolking echt te maken heeft gehad, maar frustrerend genoeg worden wij niet gerepresenteerd in het genre."

Het gebrek aan inclusiviteit is een van de belangrijkste redenen waarom we afrofuturisme op dit moment nodig hebben. We moeten onze eigen toekomst schrijven, als we onszelf meer willen zien. In het boek Afrofuturism: The World of Black Sci-Fi and Fantasy Culture van Ytasha Womack reflecteert de auteur op haar eigen jeugd en zegt ze: “Hoewel het leuk was om in mijn fantasie een buitenaardse chick te zijn, was de zoektocht om mezelf of andere zwarte mensen in dit galactische space-age-epos te vinden, belangrijker.” En daarom is Black Panther zo monumentaal. We zien zwarte vrouwen met natuurlijk haar als hoofdpersonen, als geliefden en als krijgers. Vertegenwoordiging is belangrijk.

Een van de beste voorbeelden van het herdefiniëren van een verhaal door een zwarte lens is The Wiz, de film uit 1978 die een remake is van de klassieker The Wizard of Oz. Dorothy werd gespeeld door Diana Ross met een kleine afro en Michael Jackson speelde de vogelverschrikker. Ze bewandelen de gele weg in een film vol jazz, funk, gedans en – in het bijzonder – een volledige zwarte cast. In plaats van bedelen om de restjes in een industrie die de deur niet opendoet, trapt afrofuturisme de deur in.

De culturele significantie van Black Panther zal nog generaties lang doorklinken. Wakanda belichaamt het ‘wat als’ waar zwarte mensen al zo lang naar verlangen. Het herdefinieert de manier waarop het Westen Afrikaanse landen ziet en laat zien hoe Afrika was opgebloeid als het nooit gekoloniseerd was. Het belangrijkste is dat Black Panther zwarte mensen laat zien en aan kleine, zwarte kinderen duidelijk maakt dat ook zij een plek hebben in de toekomst.

Het originele artikel werd eerder gepubliceerd op i-D UK.