de kunst van de #blacklivesmatter-beweging

De Black Lives Matter-beweging is uitgegroeid van activisme tot provocerende kunst.

door Antwaun Sargent
|
11 september 2015, 12:39pm

"Waar waren de conceptuele kunstenaars eigenlijk, toen in de jaren zestig de hogedrukspuiten op de mensen in Birmingham werden gericht?" vraagt kunstenaar Adam Pendleton zich af in zijn atelier in Manhattan. Deze gedachte zette Pendleton ertoe om een multimediale installatie te maken, bestaande uit schilderijen op canvas en enorme werken van vinyl met daarop de tekst "Black Lives Matter," verspreid over de muren van het Belgische Paviljoen op de 56e jaarlijkse Biënnale van Venetië. "Ik begon de woorden eerst heel discreet op stukken papier in mijn atelier op te schrijven," legt de kunstenaar uit. "Ik probeerde te onderzoeken hoe deze beweging in mijn werk kon bestaan."

Sinds het begin van de #BlackLivesMatter-beweging in 2012, als reactie op de moord op de 17-jarige Trayvon Martin en de hierop volgende incidenten, hebben kunstenaars als Pendleton geprobeerd om kwesties als politiegeweld, structurele ongelijkheid en geweld tegen transgenders op conceptuele wijze te verbeelden.

De website van Black Lives Matter geeft het volgende aan: "Elke 28 uur wordt er in Amerika een Afro-Amerikaanse man, Afro-Amerikaanse vrouw of Afro-Amerikaans kind vermoord door de politie of leden van de buurtpreventie." Deze realiteit heeft ervoor gezorgd dat de Black Lives Matter-beweging niet enkel op sociale media, maar ook op straat leeft. Daarnaast heeft het verschillende kunstenaars gemotiveerd om thema's rondom sociale gerechtigheid, gerelateerd aan Black Lives Matter, in hun werk te integreren.

Neem bijvoorbeeld de kunstenaar Titus Kaphar, die de gezichten van de slachtoffers Trayvon Martin, Amadou Diallo, Sean Bell, en Michael Brown op het asfalt tekende. In de tekening genaamd For Trayvon, Amadou, Sean, and Mike, laat Kaphar de gezichten van deze ongewapende donkere jongens en mannen overlappen, de één bovenop de andere getekend, om op visuele wijze het hedendaagse en historische karakter van politiegeweld te verbeelden.

Titus Kaphar, For Trayvon, Amadou, Sean, and Mike, 2014 

Kaphars werk hangt samen met de recent geopende tentoonstelling Blood At The Root: Unearthing the Stories of State Violence Against Black Women in Chicago, die "de namen toont van donkere meisjes en vrouwen die zijn vermoord door de politie," zoals curator Mariame Kama het omschrijft. Kunstenares Antonia Clifford ontwierp een poster voor de tentoonstelling, die de namen van 100 vrouwelijke, donkere slachtoffers van politiegeweld opsomt. Blood At The Root is de opvolger van Respond, een tentoonstelling in de Brooklynse kunstgalerij Smack Mellon, waarvoor aan 200 kunstenaars, zoals Sarah Zucker, Derrick Adams, en Faith Briggs, werd gevraagd om te reageren op de discriminatie en het geweld van de politie tegen gekleurde Amerikanen.

"De verhalen van donkere vrouwen, zowel cisgender als transgender, moeten centraal staan in het verhaal van deze strijd voor Black Lives Matter," zegt Kaba. "Het feit alleen al dat de hashtag werd gestart door drie gekleurde vrouwen, laat zien dat de beweging van nature was bedoeld om aan te tonen dat de verschillende elementen van discriminatie niet los van elkaar kunnen worden gezien," legt ze uit. "Onze tentoonstelling is ontstaan om te benadrukken dat het leven van alle gekleurde mensen evenveel waard is als het leven van blanke mensen.

Beeldend kunstenaar Rashaad Newsome maakte zeker een punt toen hij tijdens de opening van de Killer Heels-tentoonstelling in het Brooklyn Museum de demonstranten toestond het podium te bestormen. Eén van de demonstranten hield een bord omhoog waarop stond "R.I.P. Islan Nettles". Nettles was een 21-jarige, gekleurde transvrouw die door een groep mannen in elkaar werd geslagen toen ze met haar vrienden over straat liep in New York. Het werd haar fataal. Dit moment vestigde de aandacht op de harde realiteit, die laat zien dat gekleurde transvrouwen 72% van de LGBTQ-slachtoffers van moord vormen. "Ik heb dit stuk gemaakt om ervoor te zorgen dat mensen het verhaal van Islan Nettles horen, en haar niet vergeten," vertelde Newsome na de opvoering.

Rashaad Newsome voorstelling, Brooklyn Museum, 2014

Kunstenaars maken ook stukken die de verschillende ervaringen van gekleurde mensen verkennen, waarmee ze ingaan op de stereotypes die vaak leiden tot geweld tegen donkere Amerikanen. "Nadat Trayvon Martin was overleden, had ik een telefoongesprek met mijn tweelingbroer, wat de aanleiding was voor mijn drang om iets te maken dat de complexiteit, menselijkheid en kwetsbaarheid van de gekleurde mannen die ik mijn hele leven heb gekend en liefgehad, zou aankaarten," zegt schilder Jordan Casteel. "Vanaf dat moment heb ik al mijn tijd gewijd aan het werken aan de portretreeks Visible Man." Voor de twaalf portretten die ze maakte, vroeg Casteel aan donkere mannen om haar een plek te laten zien waar ze zich veilig voelden, om ze daar vervolgens naakt te schilderen.

Jordan Casteel, Jireh, 2013

Shikeith Cathey's 45-minuten durende film #BlackManDream verkent thema's die soortgelijk zijn aan die van Casteels portretten. Cathey stelt hierin aan gekleurde mannen (sommige naakt, andere niet) vragen als: "Wanneer ben je een donkere man geworden?" en: "Wat maakt je gelukkig?" "Dit werk streeft ernaar om de racistische, koloniale fantasie te vernietigen, die Trayvon Martin vermoordde, en die veel donkere mannen hebben overgenomen in hun eigen culturele ideeën van wat een donkere man zou moeten zijn," legt Cathey uit. "#Blackmendream biedt de donkere man de ruimte om zichzelf te zien zoals hij is, zonder de angst om zichzelf te zijn."

Fotograaf Ervin Johnsons #InHonor-postercampagne gebruikte de frustraties die door de beweging werden geuit als uitgangspunt. De in Chicago gevestigde fotograaf vertelt dat hij gebruik heeft gemaakt van een "mixed-media-fototechniek om fysieke kracht uit te oefenen," waarmee hij op heftige wijze de gezichten van zijn vrienden weergeeft. De donkere figuren in Johnsons portretreeks - met angstige gezichten, de ogen wijd opengesperd- lijken dood te zijn. "Ik wil dat de kijker het lot van deze donkere levens aanschouwt, en zich afvraagt wat hen onderscheidt van de anderen die reeds zijn overleden," zegt Johnson.

Ervin Johnson, #InHonor

Adam Pendleton legt uit waarom het zo belangrijk is dat deze kunstenaars hun visie op de Black Lives Matter-beweging tonen: "Kunst is geen nieuws. Kunst is diepgeworteld in onze culturele en sociale omgeving, het creëert beelden waar we naar terugkeren. De visuele aanwezigheid van Black Lives Matter heeft gesprekken vergemakkelijkt, gesprekken die ik anders niet zou hebben gevoerd, als ik de taal van Black Lives Matter niet in mijn werk zou hebben doorgevoerd. Het is een langdurig proces."

Het is duidelijk dat kunstenaars hebben geholpen om de Black Lives Matter-beweging uit te drukken, en zelfs te versterken, middels kunstwerken die reageren op de hedendaagse rassenkwesties. Via deze schilderijen, tekeningen, films, conceptuele stukken, en de loutere daad van het creëren van deze kunstwerken zelf, hebben kunstenaars en galeriehouders de boodschap verder weten te verspreiden. Black lives matter, meer nog dan nu wordt aangenomen. 

Antonia Clifford, poster voor Blood at the Root tentoonstelling

Credits


Tekst Antwaun Sargent
Afbeeldingen eigendom van de kunstenaars

Tagged:
Black Lives Matter
Kunst
Jordan Casteel
titus kaphar
Rashaad Newsome
Cultuur
Adam Pendleton
antonia clifford