8 jonge creatievelingen over hun molukse roots

Een klein onderzoekje naar afkomst, cultuur en identiteit.

|
apr. 19 2018, 7:54am

In deze nieuwe serie zochten we samen met fotograaf Michelle Janssen jonge creatievelingen van Molukse afkomst op, en vroegen hen wat die afkomst voor hen betekent. Hoe verbonden voelen zij zich tot de Molukse gemeenschap? Wat kregen zij mee vanuit huis? En wat zijn de best bewaarde geheimen van de Molukse cultuur in Nederland?

Puck Litaay, kunststudent en filmregisseur

Waar ben je opgegroeid en hoe heeft dit je leven beïnvloed?
Ik ben opgegroeid in Capelle aan den IJssel, een plek vlak naast Rotterdam maar heb altijd in Rotterdam op school gezeten en ben hier dan ook merendeels opgegroeid. Hoewel ik dol ben op Rotterdam voelt het voor mij nog altijd als een groot dorp waar ik mij als kind niet altijd even op mijn gemak heb gevoeld. Ik viel qua persoonlijkheid en uiterlijk altijd op, hoe plain ik er ook uitzag en was dan ook vaak het mikpunt voor van andere kinderen. Dit klinkt allemaal super zielig maar zou het niet anders willen. Het heeft mij gemaakt tot wie ik vandaag de dag ben.

Waar komen je ouders vandaan?
Mijn moeder is Molukse, maar is hier wel geboren en opgegroeid. Mijn moeder heeft mij in haar eentje opgevoed en heeft er toentertijd voor een donor gekozen. Ik weet niet veel van hem, behalve dat hij Nederlands was.

Wat houdt van Molukse afkomst zijn in voor jou?
Familie. Ik heb een grote familie en een enorm goede familieband. Ik ben natuurlijk een ‘halfbloedje’ en ben opgegroeid in een familie waar iedereen is getrouwd met een Nederlander – hierdoor heb ik jarenlang gedacht dat mijn Molukse kant niet van enorme invloed was op mij. Ik heb mijn familieband altijd voor lief genomen maar kwam er pas toen ik ouder werd achter dat zo’n band niet per se heel vanzelfsprekend was in Nederlandse families. Ik vind het enorm fijn om mijn familie regelmatig te zien en te spreken en dat is echt iets wat ik enorm koester.

Welke vooroordelen bestaan er over Molukkers? En wat vind je daarvan?
Dat Molukkers altijd ruzie zoeken en agressief zijn. Ik denk zeker dat er een bepaald soort vurigheid bij Moluks zijn hoort zijn hoort maar dit vooroordeel is heel erg op gebeurtenissen van vroeger gebaseerd. Daarnaast beginnen mensen ook altijd over het eten maar Moluks zijn betekent niet meteen dat je een enorm goede kok bent – het heeft bij mij niet enorm geholpen in ieder geval.

Hoe betrokken voel jij je bij andere Molukkers in Nederland, toen je opgroeide en nu?
Ik heb mij nooit enorm geïdentificeerd met de Molukse cultuur terwijl ik opgroeide. Mijn opa geloofde nooit dat we terug zouden keren naar de Molukken, daarom heeft hij toentertijd de keuze gemaakt om zich te distantiëren van de Molukse wijk en te proberen zo goed mogelijk te integreren. De familiesfeer waarin ik ben opgegroeid was echt een mix van de Molukse en Nederlandse cultuur. Mijn oom zat vroeger in een Molukse band en mijn oom en tante namen mij vaak mee naar optredens of events in de Molukse wijk, ik vond het wel leuk maar op de een of andere manier voelde ik mij hier toch niet altijd op mijn plek.

Wat zijn volgens jou elementen uit de Molukse cultuur waar Nederlanders meer over zouden mogen weten?
Binnen Molukse families zorgen mensen voor elkaar, ongeacht wat voor problemen er ook zijn. Er is sprake van een enorme zorg voor ouders en saamhorigheid. Hoewel ik niet iedereen over één kam wil scheren dat ik dat Nederlandse families hier veel van kunnen leren.

Mirjam Manusama, kunstenaar, modeontwerper en tatoeëerder

Waar ben je opgegroeid en hoe heeft dit je leven beïnvloed?
Ik ben opgegroeid in Middelburg waar mijn ouders nog steeds wonen. Als puber was ik veel bezig met mijn identiteit. Ik voelde mij vaak anders en onbegrepen – ik vond het heerlijk om de trein te pakken naar de grote stad. Ik begon mijzelf te ontdekken, kleedde mij anders dan anderen, wat vaak gezien werd als ‘raar’. Op mijn zestiende kwam ik er ook nog eens voor uit dat ik op vrouwen viel. Ik kon niet goed aarden en ben op mijn zeventiende verhuisd naar Utrecht, waar ik aan de modeopleiding begon.

Waar komen je ouders vandaan?
Mijn ouders zijn allebei geboren in Nederland. Mijn vader is van Molukse komaf en mijn moeder is Indisch-Nederlands.

Wat houdt van Molukse afkomst zijn in voor jou?
Ik voel een zekere trots vanwege de Molukse cultuur waarin familie(naam) en afkomst belangrijke waarden zijn. Als ik denk aan mijn opa, denk ik aan een strijder.

Wat heb je van huis uit meegekregen over de Molukse cultuur en praktiseer je dit ook?
Thuis ben ik heel vrij opgevoed, en zeker niet traditioneel Moluks. Ik heb wel wat normen en waarden meegekregen uit de cultuur en natuurlijk het lekkere eten en met z’n allen muziek maken. Pa altijd spelend op zijn gitaar. En de deur die altijd voor iedereen open staat.

Hoe definieer jij cultuur?
Als vormen van kunst, tradities, (zelf)expressie en normen die binnen een samenleving een bepaalde waarde hebben.

Welke vooroordelen bestaan er over Molukkers? En wat vind je daarvan?
Super muzikaal, erg temperamentvol en komen bijna altijd te laat: jam karet, rekbare tijd. Molukkers zijn allemaal treinkapers en zitten bij een motorclub. Vooroordelen ontstaan vaak uit onwetendheid.

Hoe betrokken voel jij je bij andere Molukkers in Nederland, toen je opgroeide en nu?
Als kind had ik een periode dat ik bijna elke dag in de Molukse wijk was, spelend met vriendinnetjes die daar woonden. Toen ik verhuisde hield ik mij bijna niet meer bezig met de Molukse cultuur en ging niet veel meer naar familie. Nu op deze leeftijd voel ik mij meer verbonden met de Molukse cultuur en begin dit jaar heb ik mijn eerste reis naar de Molukken geboekt. Vier weken op zoek naar mijn roots.

Wat zijn volgens jou elementen uit de Molukse cultuur waar Nederlanders meer over zouden mogen weten?
Er is genoeg te vertellen over de Molukse cultuur, maar wat ik belangrijk vind is dat het koloniale verleden niet alleen moet worden gezien als een tijd van rijkdom voor Nederland, maar dit – onder andere voor de Molukken – ook een heel andere kant kent. In de schoolboeken vind je daar bijna niks van terug.

Ismay Schaduw, student grafische vormgeving

Waar ben je opgegroeid en hoe heeft dit je leven beïnvloed?
Ik ben opgegroeid in Leerdam, een klein stadje in Zuid-Holland. Het is er rustig en fijn om op te groeien en denk dat mijn nuchterheid daar vandaan komt. Toen ik wat ouder werd, en de creatieve kant opging trok ik meer richting de grote stad. Leerdam werd te klein qua omvang en denken, en ruilde het op mijn twintigste in voor het mooie Rotterdam. Daar woon ik een buurt waar alle culturen samenkomen.

Waar komen je ouders vandaan?
Mijn vader is een tweedegeneratie-Molukker opgegroeid in de Molukse wijk in Leerdam. Mijn moeder is Nederlands. Beiden zijn hier geboren.

Wat houdt van Molukse afkomst zijn in voor jou?
Het houdt in dat ik trots ben op waar ik vandaan kom, en de geschiedenis ken. Ik gebruik mijn afkomst en cultuur vaak ook als inspiratiebron voor mijn projecten.

Wat heb je van huis uit meegekregen over de Molukse cultuur en praktiseer je dit ook? Respect en beleefdheid: ouderen spreek je aan met u, en tante of oom. Dit kan ongemakkelijk zijn aangezien ‘oudere’ creatievelingen vaak niet met u aangesproken willen worden. Daarnaast natuurlijk de proclamatiedag van de Republiek Maluku Selatan op 25 april [de dag waarop de Zuid-Molukse deelstaat zich in 1950 losmaakte van Indonesië – een onafhankelijkheid die niet door Indonesië wordt erkend, red.], (samen) eten, gastvrijheid, taal, dans en muziek. Qua koken ben ik helaas nog niet echt op een level.

Hoe definieer jij cultuur?
Alles wat je ziet, hoort, ruikt, proeft, voelt en gelooft.

Welke vooroordelen bestaan er over Molukkers? En wat vind je daarvan?
Treinkapers, motorbendes en gekomen om te werken, heb ik wel eens gehoord. Dat laatste maakte me toen vooral erg boos, nu zou ik rustig uitleggen hoe het zit.

Hoe betrokken voel jij je bij andere Molukkers in Nederland, toen je opgroeide en nu?
In Leerdam wonen veel Molukkers, maar ik ben niet opgegroeid in de wijk, dus in dat opzicht wat minder. Mijn vader heeft me er verder altijd bij betrokken, maar besef me pas de laatste jaren hoe waardevol het is om mezelf er bij te blijven betrekken. Grappig genoeg kom ik, waar ik ook ben, onbewust altijd in contact met Molukse mensen. Dan voel je altijd wel een bepaalde klik en overeenkomst zoals bijvoorbeeld humor, die ik niet kan omschrijven.

Wat zijn volgens jou elementen uit de Molukse cultuur waar Nederlanders meer over zouden mogen weten?
Geschiedenis. Nederlandse geschiedenisboeken zijn vaak eenzijdig, maar als er meer verdieping zou zijn voor de andere kant van het verhaal dan zou er meer respect en minder vooroordeel zijn tegenover een andere cultuur.

Wat is het best bewaarde geheim van de Molukse cultuur in Nederland?
Dat blijft geheim.

Levi Wattimena, modestudent en kunstenaar

Waar ben je opgegroeid en hoe heeft dit je leven beïnvloed?
Ik ben opgegroeid in Tilburg. Iets na mijn achttiende verjaardag ben ik naar Amsterdam verhuisd. Tilburg heeft me die Brabantse nuchterheid gegeven die ik nog steeds koester.

Waar komen je ouders vandaan?
Mijn moeder is Nederlands. Mijn vader is Moluks en geboren in Goes.

Wat houdt van Molukse afkomst zijn in voor jou?
Het heeft me denk ik ergens gemaakt tot de persoon die ik vandaag de dag ben maar eigenlijk ook weer niet. Ik ben altijd heel eigenwijs geweest (nog steeds) en trok altijd mijn eigen plan.

Wat heb je van huis uit meegekregen over de Molukse cultuur en praktiseer je dit ook?
Lekker eten en loyaliteit. Elke keer wanneer ik naar mijn ouders ga besef ik me weer dat ik het lekkere eten super erg mis. De hele familie kan heel lekker koken en daar wordt ook zeker gebruik van gemaakt. Bij feestjes bijvoorbeeld regelt de familie de catering. Over loyaliteit; mijn vader maakt muziek en speelt in verschillende bandjes en elke keer wanneer mijn vader optreed staan mijn ooms/tantes te kijken, of te dansen!

Hoe definieer jij cultuur?
Samensmelting van tijdsgeest, normen, waarden, geloof, etniciteit, leefstijl, et cetera.

Welke vooroordelen bestaan er over Molukkers? En wat vind je daarvan?
Dat alle Molukkers moeilijk zijn, geen emoties tonen. Ruwe bolster blanke pit. Vooroordelen heb je over ieder persoon. Open staan naar anderen is belangrijk en die doormidden van iemand te leren kennen haal je alle vooroordelen weg.

Wat zijn volgens jou elementen uit de Molukse cultuur waar Nederlanders meer over zouden mogen weten?
Over het Koninklijk-Nederlands Indisch Leger (KNIL). Mijn opa heeft voor het KNIL gevochten en daarom zijn mijn opa en oma naar Nederland gekomen. Dit mag van mij wel iets meer uitgelicht worden in schoolboeken. Welke beloftes eraan vastzaten, et cetera.

Wat is het best bewaarde geheim van de Molukse cultuur in Nederland?
Pela.

Wat zou je de toekomstige generatie mee willen geven over de Molukse cultuur?
Wees niet bang om de Molukse cultuur te leren kennen. Je hebt niks te verliezen.

Alec Kakisina, danser

Waar ben je opgegroeid en hoe heeft dit je leven beïnvloed?
In Breukelen. Ik kon altijd de drukte opzoeken maar kwam altijd thuis in het rustige dorp, ik heb dus altijd een keuze gehad wat mij een gevoel van vrijheid gaf.

Waar komen je ouders vandaan?
Beide ouders zijn geboren in Nederland, mijn moeder komt uit het Zuiden en mijn vader is opgegroeid Woerden.

Wat houdt van Molukse afkomst zijn in voor jou?
Saamhorigheid met je meedragen door de geschiedenis van Molukker hier in Nederland. Opgevoed zijn met een magisch mooie cultuur waar ik trots op ben.

Wat heb je van huis uit meegekregen over de Molukse cultuur en praktiseer je dit ook?
Mijn deur staat altijd open er iedereen kan altijd mee-eten en blijven slapen.

Hoe definieer jij cultuur?
Een manier van leven, de normen en waarden die hierbij horen. Een mindset die bepaald is door de geschiedenis die je voorouders hebben geschreven.

Wat is het beste aspect aan de Molukse gemeenschap?
Het talent waarmee je wordt geboren. Je kan letterlijk bij elk Moluks gezin aanbellen en vragen wie er een instrument bespeelt, kan zingen en of danst. Ik vind dat dit talent niet genoeg wordt gezien.

Welke vooroordelen bestaan er over Molukkers? En wat vind je daarvan?
Dat iedereen familie is met elkaar, wat niet helemaal waar is, maar soms wel zo voelt. Dit geeft mij een trots gevoel van Molukse afkomst te zijn. De heftige vooroordelen (treinkapers, motorbendes, agressieve types) komen vaak voort uit onwetendheid en dat is een tekortkoming waar ik me niets van aantrek.

Hoe betrokken voel jij je bij andere Molukkers in Nederland, toen je opgroeide en nu?
Toen ik opgroeide minder omdat ik geen leeftijdsgenoten had in mijn omgeving die ook Moluks waren. Vandaag de dag heb ik mijn eigen weg gevonden in het interpreteren van mijn cultuur in mijn leven.

Wat zijn volgens jou elementen uit de Molukse cultuur waar Nederlanders meer over zouden mogen weten?
Ondanks dat onze geschiedenis langzaam maar zeker meer wordt gehoord denk ik dat daar nog steeds meer aandacht aan besteed mag worden. Niet voor medelij of medeleven, maar alleen zodat men begrijpt.

Wat is het best bewaarde geheim van de Molukse cultuur in Nederland?
Ik denk niet echt dat er grote geheimen bestaan, behalve alle kookboeken die alle tantes en oma’s bezitten.

Ida Kakisina, marketing & communicatie bij sieradenmerk

Waar ben je opgegroeid en hoe heeft dit je leven beïnvloed?
Ik ben opgegroeid in Breukelen, net buiten de Molukse wijk waar ik tot de zogenaamde ‘straatschoffies’ behoorde. Je vond mij hier van mijn twaalfde tot ongeveer mijn zeventiende op straat met jonko's, chips, een MP3 vol slowjamz en jongens, die voornamelijk van Molukse afkomst waren maar ook Marokkaans, Indisch en Nederlands. Breukelen ligt behoorlijk centraal, ik was dus al vanaf jongs af aan te vinden in de grote steden, Utrecht, Amsterdam en Rotterdam.

Waar komen je ouders vandaan?
Papa is geboren in de barakkenkampen in Woerden maar werd al snel naar de Molukse wijk in Breukelen overgeplaatst. Mama groeide op in de barakkenkampen in Venlo.

Wat houdt van Molukse afkomst zijn in voor jou?
Dat ik een afstammeling ben van het Alfoerse volk, een krijgersvolk.

Wat heb je van huis uit meegekregen over de Molukse cultuur en praktiseer je dit ook?
De trots, deze van oudsher gebaseerd is op het ‘zijn’ van een Molukker. Nu draag ik trots voor de mens die ik ben geworden. Zij is moeder, kind, zus, Joenoes' liefde, Moluks maar vooral Ida.

Maar ook de omgang met familie, de hiërarchie, dat je voor elkaar zorgt en opkomt zonder na te denken, dus in sommige gevallen tot het onredelijke aan toe! Dit praktiseer ik nog steeds alleen maak ik dingen wel bespreekbaar als iets onterecht is of niet door de beugel kan ongeacht hun plek in de hiërarchie.

Hoe definieer jij cultuur?
De collectieve bestaansreden, geschiedenis, handhaving van gedragingen, tradities en ongeschreven regels van een groep.

Welke vooroordelen bestaan er over Molukkers? En wat vind je daarvan?
De meest frustrerende vind ik dat ze denken dat wij vroeger naar Nederland zijn gekomen om hier een beter leven op te bouwen, om te werken, als een soort vluchteling. Niet wetende dat wij hier zijn omdat mijn opa vocht voor dit land tijdens de Tweede Wereldoorlog, oog in oog stond met de hel in de jappenkampen voor dit land, bereid was zijn leven te geven voor dit land om vervolgens terug te keren naar het, door Nederland beloofde, vrije Maluku. Niet om in Nederland te mogen werken en wonen!

Hoe betrokken voel jij je bij andere Molukkers in Nederland, toen je opgroeide en nu?
In groep zes deed ik voor het eerst mijn spreekbeurt over de Molukken en deelde ik de groene sponscake uit van mama – het was één groot succes. Sindsdien voel ik mij heel erg betrokken bij de Molukkers in Nederland. De intensiteit van mijn betrokkenheid is altijd hetzelfde geweest, de vorm alleen anders.

Wat zijn volgens jou elementen uit de Molukse cultuur waar Nederlanders meer over zouden mogen weten?
Onze gedeelde geschiedenis en dan niet de geromantiseerde, onvolledige versie van de Nederlandse overheid maar hoe het écht is gegaan.

Wat zou je de toekomstige generatie mee willen geven over de Molukse cultuur?
Dat de vrijheid waarvan zij nu genieten in Nederland ook dankzij mijn opa is en ook die van mijn Molukse broeders en zusters!

Romeo Pokomasse, mede-oprichter Aetelier en Love Aesthetics

Waar ben je opgegroeid en hoe heeft dit je leven beïnvloed?
Geboren in Utrecht, opgegroeid in Leerdam in en rondom de Molukse wijk. Kind zijn in een Molukse wijk voelt heel veilig, vrij en warm. Iedereen is je tante, alle deuren stonden letterlijk open. Het was een hechte community. However, mijn moeder heeft me meegegeven dat de wereld groter is. Op een gegeven moment ontgroei je je omgeving en wil je meer.

Waar komen je ouders vandaan?
Mijn Oma en Opa zijn in 1951 vanuit Ambon naar Nederland gekomen. Mijn ouders zijn allebei Ambonees, geboren in Nederland.

Wat houdt van Molukse afkomst zijn in voor jou?
Bepaalde gewoontes, gedrag, humor, taal, eten, geuren, muziek. Kleine, subtiele en specifieke dingen. Alles speelt zich af rondom familie, het is een collectieve cultuur.

Wat heb je van huis uit meegekregen over de Molukse cultuur en praktiseer je dit ook?
Ik heb heel veel mooie dingen meegekregen, de rolverdeling tussen man en vrouw is bijvoorbeeld heel gebalanceerd. Ook iets typisch Moluks is het respect dat er is voor de ouderen. In de zin van een bepaalde hiërarchie die gekoppeld is aan leeftijd. Zo heeft iedereen in dezelfde leeftijdscategorie van je ouders automatisch de titel ‘Oom’ of ‘Tante’ – ook al zijn het niet je echte ooms en tantes. Wat ook mooi is, is de manier waarop dingen gevierd en georganiseerd worden. Iedereen helpt mee, kookt mee, maakt muziek, ruimt op. Jong, oud, man en vrouw. Genodigden van events nemen enveloppen mee met geld, waarmee uiteindelijk de kosten worden gedekt. Het eindproduct is good times waar iedereen aan bij heeft gedragen.

Welke vooroordelen bestaan er over Molukkers? En wat vind je daarvan?
Lekker koken – zo waar. Gezellige feestjes – true. Treinkapers – waar. Beleefd en gastvrij – true. Iedereen is familie van elkaar – in a way is dat waar. Bijna zeventig jaar geleden zijn ze samen met een gemeenschappelijk doel aangekomen in Nederland. Iedereen kende elkaar, kinderen groeide samen op in Molukse wijken waar de cultuur behouden werd. Nu, vier generaties verder is het anders.

Hoe betrokken voel jij je bij andere Molukkers in Nederland, toen je opgroeide en nu?
Om heel eerlijk te zijn heb ik me in Nederland wel kunnen ontwikkelen als een individu los van de Molukse cultuur. Maar ik heb ook onbewust dingen meegenomen in mijn manier van leven. Ik heb gemerkt dat mijn definitie van ‘vriendschap’ heel anders is dan die van de meeste Nederlanders. Familie, vriendschap, loyaliteit en zorgzaamheid liggen heel dichtbij elkaar.

Wat zijn volgens jou elementen uit de Molukse cultuur waar Nederlanders meer over zouden mogen weten?
In Nederland draait alles om persoonlijke winst, zodra je oud wordt ga je een bejaardentehuis in. Onder de Molukkers is er meer zorg voor de pack, mijn oma heeft bijvoorbeeld tot haar dood bij ons in huis gewoond en samen hebben wij voor haar gezorgd.

Wat is het best bewaarde geheim van de Molukse cultuur in Nederland?
Stamppotjes met sambal werken heel goed samen.

Wat zou je de toekomstige generatie mee willen geven over de Molukse cultuur?
Ik waardeer dat ik het allemaal heb mogen ervaren maar ik geloof dat we nu in een tijd leven van globalisering en samensmelting van culturen. De Molukse cultuur bewust voortzetten in Nederland is niet iets waar ik bewust mee bezig ben. Mijn dochtertje hoeft mij niet aan te spreken met 'U', ik ben voor gelijkheid en collectieve harmonie – oh wacht, dat laatste is voor mij de essentie van de Molukse cultuur.

Nina Benning, doorhost en model

Waar ben je opgegroeid en hoe heeft dit je leven beïnvloed?
Ik ben opgegroeid in Amsterdam. Ik was altijd om het weekend bij mijn vader. Doordat ik al mijn hele leven in Amsterdam woon zijn er heel veel plekken waar ik leuke herinneringen aan over heb gehouden.

Waar komen je ouders vandaan?
Mijn vader is Nederlands en mijn moeder is Moluks.

Wat houdt van Molukse afkomst zijn in voor jou?
Dat familie heel belangrijk is.

Wat heb je van huis uit meegekregen over de Molukse cultuur en praktiseer je dit ook?
De gezelligheid en de drukte die mijn familie altijd met zich mee draagt, daarvan merk ik dat ik erg blij ben dat ik hun om mij heen heb.

Welke vooroordelen bestaan er over Molukkers? En wat vind je daarvan?
Ik zou het nu eigenlijk niet zo heel goed weten, omdat ik niet omringd ben met veel Molukkers. Maar mijn moeder vertelde dat toen ze jonger was en in de Molukse wijk woonde, er veel ophef rondom de treinkaping was, waardoor alle Molukkers in een heel slecht daglicht stonden.

Hoe betrokken voel jij je bij andere Molukkers in Nederland, toen je opgroeide en nu?
De Molukkers die ik om mij heen heb is voornamelijk familie. In de zomervakantie logeerde ik altijd bij mijn oma of bij mijn nichten. En daarnaast waren/zijn er heel veel familiefeesten.

Wat is het best bewaarde geheim van de Molukse cultuur in Nederland?
Dat mijn oma de allerbeste pau-pau en lemper maakt.

Credits
Fotografie: Michelle Janssen
Creative direction: Jaleesa Chary