alles behalve kleren: van elegante huisvrouwen tot digitale androgynie

Dit weekend opende de expositie ‘Alles behalve kleren’ in Museum Arnhem - een overzichtstentoonstelling van de Nederlandse modefotografie van 1950 tot nu, die zich voornamelijk richt op shoots voor Nederlandse tijdschriften. De tentoonstelling bladert...

door Katya von Vaupel Klein
|
15 juni 2015, 12:35pm

Tijdschriften als Margriet en Elegant schetsten vlak na de Tweede Wereldoorlog een goed beeld van vrouwen in de jaren vijftig: enerzijds de rijkere vrouwen met teveel vrije tijd om handen (Elegant) en aan de andere kant de gemiddelde vrouw uit de brede sociale lagen van de maatschappij (Margriet). Fotografen als Paul Huf, Fred Brommet en Emmy Andriese laten allen op uiteenlopende wijze dezelfde soort thematiek en hetzelfde heersende vrouwbeeld zien. Waar Paul Huf voornamelijk probeerde in de studio het straatbeeld na te bootsen, liep oorlogsfotografe Emmy Andriese op straat waar zij "goed" geklede dames vastlegde. Het type vrouw dat domineerde in deze fotografie was ook precies de vrouw waaraan je nu denkt bij het horen van titels als Margriet en Elegance.

Het tijdschrift Avenue brak in 1965 met de brave fotografie waarin de fotograaf ondergeschikt was aan de mode die werd vastgelegd. Er kwam ruimte voor kenmerkende stijlen van fotografen die grenzen verlegden en de wereld over reisden. Thema's als humor, erotiek en straat speelden een steeds grotere rol in de fenomenale fotografie van onder meer Boudewijn Neuteboom, Maarten Schets en kunstfotograaf Paul de Nooijer, in diens modereportage omtrent de designs van ontwerper Fong Leng. Stylist Frans Ankoné ging een stapje verder toen hij de kleding van Thierry Mugler haast irrelevant maakte in een imponerende shoot op de Noordpool. Niemand voorzag op dat moment hoe de glamour van eind jaren tachtig en begin jaren negentig mode zelfs nog irrelevanter zou maken in de (Nederlandse) modefotografie.

Boudewijn Neuteboom voor Avenue (1967)

Van ideale huisvrouwen tot (licht) erotische en exotische amazone-achtige glamourgodinnen in verre landen - tijdschriften als Dutch en BLVD kwamen met een nieuw soort vrouw: de glamourvrouw die haast volledig werd ontdaan van haar kleding. Natuurlijke settings maakten plaats voor naakt, seks en lichamelijke verleiding - een shift die nog verder afstond van de kleren. Internationaal gezien valt deze glamour onder de noemer "porn chic", een stroming die geleid werd door pioniers als Helmut Newton en David LaChapelle. Er kwam mede dankzij deze nieuwe seksuele beeldtaal ook behoefte aan nieuwe tijdschriften en er ontstonden vernieuwende platforms met een aanzienlijk jongere doelgroep in vergelijking met Avenue. Terwijl i-D in het buitenland alsmaar groeide, kregen we hier te maken met lokale varianten als Dutch en BLVD.

Cornelie Tollens voor BLVD (1997)

Freudenthal/Verhagen voor BLVD (1998), gepubliceerd in i-D in 1999. Haar en make-up Taco Stuiver

Net als i-D werden deze bladen een soort kweekvijver voor jong en aanstormend talent, en werden ze vooral ook een plek waar geëxperimenteerd kon worden. Weg van het geijkte modebeeld en meer richting de samensmelting van mode en kunst, waardoor de fotografie ook steeds autonomer werd. Deze 'Generatie Nix' werd onder andere geleid door het fotografieduo Inez & Vinoodh dat verantwoordelijk was voor de eerste cover van BLVD met hun digitaal bewerkte foto Wendy (1993); een kind in een vrouwelijke pose met een geïntegreerde volwassen mannenmond.

De Nederlandse tijdschriften waarop de tentoonstelling zich richt zijn geen modetijdschriften als Vogue en Harpers Bazaar, maar verkondigen meer een lifestyle waarin mode een grote rol speelt. Ondanks de prominente rol van mode in deze tijdschriften, wordt mode tegelijkertijd haast overbodig gemaakt in de fotografie. Het magazine Dutch ging in 1998 nog een stapje verder met een veertig pagina's tellende modeshoot waarin geen enkel kledingstuk voorkomt. Naaktheid en jeugd voeren de boventoon in deze shoot die bepalend lijkt voor de fotografie van fotografen als Matthias Vriens. Het verhaal werd steeds belangrijker en de perfecte gestileerde en geënsceneerde porn chic-fotografie maakt plaats voor de snapshot-techniek, waarin bijvoorbeeld Viviane Sassen en duo Freudenthal/Verhagen excelleren.

Freudenthal/Verhagen voor Blend (augustus/september '10)

De hyperseksualiteit en het ideale vrouwbeeld evolueren verder met de intrede van het digitale tijdperk. Het enorme aantal extra mogelijkheden dat wordt aangereikt door de techniek brengt ook een heel ander soort vrouw naar voren: weg van het naakt, en ook steeds meer weg van het geslacht - androgynie lijkt steeds meer zijn intrede te doen en de vrouwelijke supermodellen van de jaren negentig en amazone-achtige godinnen verdwijnen. Fotografie onderzoekt niet alleen haar eigen grenzen door de intrede van GIF-jes en de korte film, maar ook de grenzen van de 'ideale vrouw'.

Meinke Klein voor Tom Nijhuis (2011)

'Alles behalve kleren'is een expositie die bewijst dat de Nederlandse modefotografie niet onderdoet voor internationale modesterren. Fotografen als Erwin Olaf, Carli Hermes, Inez & Vinoodh en Freudenthal/Verhagen hebben door de jaren heen steeds weer weten te vernieuwen en de toon weten te zetten. Deze expositie laat zien hoe aanstormende talenten in de Nederlandse tijdschriften uitgroeien tot de volgende generatie vooraanstaande modefotografen - het Nederlandse modetijdschrift als speeltuin, als creatieve smeltkroes.

Alles behalve kleren is tot 13 september 2015 te zien in Museum Arnhem.

museumarnhem.nl/alles-behalve-kleren

Sabrina Bongiovanni voor Glamcult (maart 2012)

Viviane Sassen

Credits


Tekst Katya von Vaupel Klein
Beeldrechten Alles behalve kleren

Tagged:
Fotografie
Cultuur
Viviane Sassen
alles behalve kleren
boudewijn neuteboom
meinke klein
cornelie tollens
fred brommet
freudenthal verhagen
sabrina bongiovanni