de emo’s vormden misschien wel de laatste echte subcultuur

Tegelijkertijd met de opkomst van social media ontstond een veelal onbegrepen en verguisde subcultuur: die van de emo’s.

door Hannah Ewens
|
09 juli 2015, 10:43am

Als je een millennial bent, durf ik te wedden dat jij ooit een vriend hebt gehad die Tom heette. Miljoenen mensen hadden een vriend die zo heette. We waren zelfs allemaal bevriend met dezelfde Tom. Geen idee waar ik het over heb? Zijn volledige naam is Thomas Anderson (Myspace Tom) en hij was automatisch je eerste 'vriend"'op Myspace nadat je een profiel op dit netwerk had aangemaakt. Hij was niet alleen je eerste myspacevriend, hij was ook de nerd die het bedrijf heeft opgezet. Hij stond daarmee aan het begin van de opmars van een nieuwe subcultuur: die van de emo's.

Emo's vormden misschien wel de laatste echte subcultuur. Het is geen geheim dat trends onder jongeren komen en gaan, maar tussen 2003 en 2008 is het de emo-cultuur toch gelukt om lange tijd een zeer groot aantal jongeren te bereiken. Het speelde in op de onzekerheden van tieners en speelde een grote rol in hun leven.

Achteraf gezien is er bij veel mensen die inmiddels de twintig zijn gepasseerd, meer blijven hangen dan alleen de herinnering aan riemen met spikes, melancholische lyrics en donkere kleding. De emo-cultuur betrof een levensstijl, een duidelijk zichtbare periode in het jonge leven van de emo's van weleer. Geen enkele andere recentelijke trend onder jongeren heeft zo'n diepe indruk heeft achtergelaten.

De subcultuur ontstond in de muziekscene. De wortels van emo als muziekgenre zijn te herleiden tot de jaren tachtig, met de opkomst de hardcore-punkscene in Washington. De muziek ontwikkelde zich in de jaren negentig verder: bands zoals Mineral en American Football brachten met hun ongeëvenaarde toewijding een nieuwe laag aan. Pas rond het begin van het millennium werden invloeden uit de popmuziek vermengd met deze emotioneel geladen muziekstroming. Het resultaat was een laagdrempelig muziekgenre dat middels MTV een breed publiek wist aan te spreken. Met bandjes als Taking Back Sunday, Brand New, Hawthorne Heights, My Chemical Romance en Fall Out Boy zou je kunnen stellen dat deze muziek de soundtrack vormde van een indertijd nieuwe subcultuur.

De emo-cultuur manifesteerde zich natuurlijk voornamelijk op muzikaal niveau, maar de subcultuur werd middels de snel vorderende technologische ontwikkelingen verder aangewakkerd. Aan het begin van dit millennium ontstond een perfect klimaat waarin emo's konden gedijen. Myspace was net opgericht en voor het eerst ontstond er interactie tussen jongeren en hun favoriete bands, zonder dat iemand de slaapkamer hoefde te verlaten. Artiesten ontwikkelden hun eigen online identiteit waardoor ze voor jongeren bereikbaarder dan ooit leken. De nieuwe muziekstroming kreeg met het gebruik van emotionele songteksten een hele generatie van toegewijde volgelingen op de been.

Met de komst van het internet werden we, meer dan ooit tevoren, overspoeld door beelden en geluiden, waaruit we nieuwe manieren haalden om betekenis te geven aan ons leven. Myspace gaf je destijds al de mogelijkheid om je eigen online identiteit vorm te geven. Met simpele HTML-trucjes was het mogelijk om een persoonlijke draai te geven aan je eigen myspaceprofiel. In die tijd ontstond de selfie en werd het een sport om je selfies met filters te bewerken tot je jezelf niet meer herkende. Een profielnaam mocht je gewoon verzinnen, daar waren nog geen regels voor. De meeste emo's strooiden vrolijk met woorden als "Morphine" of "Chainsaw" in hun profielnaam (probeer deze naamgenerator eens voor inspiratie). Emo ontstond als subcultuur precies op het moment dat onze generatie de typische leeftijd bereikte waarop iedereen worstelt met zijn of haar identiteit. Online vonden we miljoenen anderen die met exact hetzelfde probleem kampten.

De emo-look is voor veel mensen heel herkenbaar. Wie kan zich niet het standaard zwartgeverfde kapsel dat aan één kant over het gezicht viel, herinneren? Daarnaast was make-up niet meer alleen voor vrouwen. Nadat Pete Wentz zijn oogleden met eyeliner bewerkte, gingen hordes jongens overstag. Ook Gerard Way schuwde make-up niet. Zijn ogen waren zo bewerkt dat het leek alsof hij de hele dag door lijm snoof. Een opvallend aspect van de emo-cultuur was dat verschillen in gender minder sterk aanwezig waren. Jongens en meisjes kleedden zich allebei hetzelfde: ultra strakke skinnyjeans, zwarte nagellak en zwartgeverfde haren. Iedereen droeg schooltassen en schoenen die met tipp-ex waren bewerkt.

In tegenstelling tot eerdere subculturen werden emo's gekenmerkt door een nogal in zichzelf gekeerde houding. Dat kwam gedeeltelijk door de internetachtergrond waarmee de 'leden' van deze subcultuur opgroeiden. Emo's waren niet boos op de wereld, maar legden de focus meer op hun eigen zogenaamde tekortkomingen. De lyrics gingen over het belang van relaties, en tegelijkertijd benadrukten ze dat een relatie een onmogelijke utopie is. De mensheid werd neergezet als de belichaming van verraad, bovendien zou het ook maar een kwestie van tijd zijn voordat je jezelf zou verraden. Een andere opvallende eigenschap van emo's was de aversie tegen labels: niemand wilde worden weggezet als iets anders dan zichzelf. Tegenstrijdig genoeg was het 't ultieme doel om als onderdeel van de emo-cultuur te worden herkend.

Uiteindelijk werd deze subcultuur zo groot dat het zichzelf verzwolg. De eerste klap werd uitgedeeld door volwassenen die de gewoontes en gebruiken van emo's langzaam overnamen. Grote bedrijven begonnen langzaamaan te begrijpen dat tieners bereid waren om veel geld uit te geven aan hun imago. H&M ontwikkelde bijvoorbeeld al snel de Divided-lijn, die op alternatieve jongeren was gericht. Ook andere kledingwinkels gingen overstag en begonnen met de verkoop van skinnyjeans, hoodies en andere emo-kleding, waarmee ze de emo-cultuur voor het grote publiek beschikbaar stelden.

Hierdoor ging emo net als vele voorgaande subculturen op in de mainstream. Ook de massale verhuizing van myspacegebruikers naar andere sociale netwerken zoals Facebook droeg bij aan de ondergang van deze subcultuur. Zelfs het muziekgenre verdween langzaam van het toneel. Emo-bands zoals My Chemical Romance en Fall Out Boy sloegen al snel een andere weg in met hun muziek.

Emo stond aan de wieg van ons huidige social media-gebruik, waarbij we alles wat we doen en voelen met iedereen willen delen. Personal branding stond ten tijde van de emo-cultuur nog in de kinderschoenen, maar al gauw ontstond er een onstilbare honger naar publieke goedkeuring. Het goedkeuren van uitingen van anderen werd een strategie om eigen status-updates populair te maken.

Het bedrijfsleven zag al snel in dat social mediaplatforms kunnen worden gebruikt om jongeren mee te bereiken. De snelle ontwikkeling van Myspace en de emo-cultuur deed platenmaatschappijen inzien hoe belangrijk het is om op een interactieve manier een steeds sterkere band op te bouwen tussen een artiest en diens fans. Een sterke online aanwezigheid is tegenwoordig een onmisbare factor geworden in het succesvol maken van artiesten.

Er is nog veel blijven hangen van de emo-hoogtijdagen. Het lijkt er op dat mensen die in deze periode zijn opgegroeid, meer openstaan voor alternatieve kledingstijlen. Brede brilmonturen, leren jasjes, skinnyjeans en Vans zijn dingen die we tegenwoordig nog steeds dragen. Ook online trends zoals cyberpunk zijn gedeeltelijk afgeleid van de esthetiek van de emo-cultuur.

Emo heeft als subcultuur eveneens een rol gespeeld in de opkomst van kunstmarktplaatsen zoals Etsy, waar DIY-items online worden gekocht en verkocht. In het emo-tijdperk verkochten tieners namelijk via Myspace hun armbandjes, T-shirts en andere accessoires aan leeftijdsgenoten die niet zo gemakkelijk toegang hadden tot de winkels die deze specifieke kleding en accessoires verkochten.

Hoewel het internet een grote rol heeft gespeeld in het ontstaan en de verspreiding van de emo-cultuur, zorgt het internet er tegenwoordig voor dat subculturen nooit meer zo alomtegenwoordig kunnen bestaan als voorheen. Elke flard van een jongerencultuur is overal ter wereld direct beschikbaar op computerschermen en telefoons, waardoor een nieuwe trend nooit voldoende tijd is gegund om daadwerkelijk uit te groeien tot een heuse subcultuur. Het feit dat de media in elk aspect van ons leven is doorgesijpeld, zorgt ervoor dat emo weleens de laatste subcultuur van formaat zou kunnen zijn. Maar als je bedenkt op hoeveel manieren de overblijfselen van de emo-cultuur nog steeds in ons leven aanwezig zijn, kan ik me voorstellen dat de herinnering aan dat vervlogen tijdperk niet snel zal worden uitgewist.

Credits


Tekst Hannah Ewens
Beeld via Jason Rogers

Tagged:
emo
Muziek