een korte geschiedenis van berlijnse techno, en wat er nog van over is

In 1988 dook Ralf Niemczyk voor i-D in de toen nog jonge wereld van techno in West-Duitsland en deed voor het eerst verslag van weekendlange feesten en liefdesparades in Berlijn, Frankfurt en Hamburg. In dit stuk gaat hij verder waar het originele...

door Ralf Niemczyk
|
03 november 2015, 8:44am

Ik was dat stuk uit 1988 helemaal vergeten: een artikel van meerdere pagina's met de titel Duitsland - Het verleden, heden en de toekomst van dansmuziek. Het ging over de snel opkomende technoscene in de ondergrondse clubs van Frankfurt, Hamburg en Berlijn. De muziek haalde zijn inspiratie uit Kraftwerk, krautrock, electro glam, gayclubs, leerliefhebbers en robotische dansmuziek. Het was het hoogtepunt van de uitgaanscultuur van eind jaren tachtig. In dezelfde uitgave van i-D stonden verslagen van de Franse elektro-rapbeweging EBM en de Nederlandse gabbercultuur. In Engeland vond je op dat moment ook een soort futuristische elektrocultuur in de vorm van acid house. In clubs in heel Europa vormde muziek uit Detroit en Chicago een soort soundtrack van het moment, maar nergens had die muziek zoveel impact als in Duitsland.

Dj's en producers als Gabi Delgado en Klaus Stockhausen waren grote pioniers in die tijd. Zelfs de Londense hiphopcultuur haalde inspiratie uit de Duitse elektronische muziek. We waren ineens weer relevant. Wat een eer. En dit was pas het begin.

In 1988 stond de muur nog overeind en was Berlijn nog niet echt ver ontwikkeld, vooral als je keek naar de clubs en deze vergeleek met de rest van Duitsland. Er waren clubs als Dschungel, Metropol club en Linientreu, maar technowijken als Schöneberg en Kreuzberg waren toen voornamelijk nog gevuld met anarchistische heroïnepunkers. De vetste dingen gebeurden eigenlijk in Frankfurt of Hamburg en voor jongeren was Berlijn gewoon oer- en oersaai.

Maar elf maanden na dat artikel gebeurde iets dat al 6,589 keer is verteld: het IJzeren Gordijn viel. Techno werd de soundtrack van de vallende muur, die de stad en het land verenigde. Ik woonde toen Keulen, waar sceptisch op de hereniging werd gereageerd. Zelfs het rijke en zielloze München leek voor veel mensen aantrekkelijker dan de vervallen Berlijnse gebouwen in Mitte en Prenzlauer Berg.

Toch kwam daar snel verandering in. In 1990 en 1991 was er niets anders dan techno te horen in Tresor, WMF en andere Berlijnse clubs. Bovendien bleken juist vervallen gebouwen de perfecte locatie om een nacht of een heel weekend door te halen. 

Ik vond het maar niks. De Berlijnse muziek die op dat moment "tekkno" werd genoemd was een combinatie van Detroit techno, industriële muziek en EBM. Voor mij was het niet meer dan eindeloze flikkerende lichten, rookmachines en enorme hoeveelheden drugs. De verlopen wijken werden nu gevuld met Duitse elektronische marsmuziek. Ja, dat was heel spannend allemaal. Maar als je om vijf uur 's ochtends zonder drugs in zo'n club staat te hossen werkt het toch behoorlijk ontnuchterend.

De technoscene sukkelde zo door tot 1995 of 1996, tot er geld in het spel kwam. Een hoop geld. Geld had in Frankfurt, Keulen, Hamburg en München altijd al een grote rol gespeeld voor de champagnedrinkende hedonisten, maar in Berlijn had die cultuur nooit voet aan de grond gekregen. Berlijn was anders: tegendraads, vreemd en veel te arm voor een luxe uitgaanscultuur.

In 1992 verhuisde Jurgen Laarman van Frankfurt naar Berlijn. Zijn fanblad Frontpage, dat hij eerder alleen in zwart-wit uitgaf, veranderde met de hulp van een hoop geld van de reclame-industrie in een gelikte marketingmachine voor de Berlijnse technocultuur. In het kantoor van Frontpage werden wilde ideeën bedacht om de wereld mee te veroveren. Ze kwamen met promotie voor evenementen, werkten andere promotors tegen en probeerden met techno zo veel mogelijk geld te verdienen in korte tijd. Ze trokken echt de aandacht met hun betrokkenheid bij Love Parade, een rave in 1994 waar 100,000 mensen op afkwamen. Het was wild en chaotisch en Frontpage had er een groot aandeel in gehad. De bezoekers waren uitbundig gekleed in typische jaren negentig-kleding: plateauzolen, zonnebloemshirts, roze cowboyhoeden, vuilnismannenbroeken, grote waterpistolen en gepiercte tepels in gaasshirtjes.

De chaos, seks en stapels geld zorgden voor strijd tussen Berlijnse wijken en hun clubs, die soms tot gevechten leidden. Een beetje zoals in Gangs of New York, maar milder en vooral getypeerd door MDMA en techno.

Tegen die tijd begon techno al behoorlijk succesvol en mainstream te worden. Enkele nummers waren al doorgebroken, zoals een danceversie van Somewhere Over The Rainbow van Marusha. De grote labels in West-Duitsland realiseerden zich dat ze veel geld konden verdienen met techno en dus werd er ook een hoop rommel uitgebracht. Techno bleef maar groeien en werd enorm groot. Evenementen als Love Parade groeiden door, maar waren lang niet meer zo spannend als daarvoor - in ieder geval niet voor de mensen die er vanaf het begin bij waren. Techno kreeg zoveel verschillende subgenres dat alleen nog maar een paar insiders wisten wat ze überhaupt betekenden.

Terwijl Berlijn langzamerhand een centrum voor Europese artiesten werd en steeds meer gallerieën uit Keulen, Londen en New York erheen verhuisden, begon techno zijn relevantie een beetje te verliezen. Toch was de huur in de wijken Neukölln, Wedding en Friedrichshain nog altijd goedkoper dan alle andere Europese hoofdsteden en geen enkele andere Duitse stad kon Berlijn van zijn troon stoten. Na de jaren negentig begon de gekte van Bar 25 en het eindeloze doorhalen in ketaminetempel Berghain. De rijen van Berghain deden denken aan de chaos van van vroeger. Maar het was allemaal net wat minder gevaarlijk, vreemd en willekeurig als tijdens het hoogtepunt van Duitse techno. Vroeger had je in New York 'eurotrash,' maar tegenwoordig zie je juist de New Yorkse hipsterkarikaturen in de straten van Neukölln lopen. Het gaat goed met Duitsland en Berlijn is populair. Maar we kunnen ons wellicht afvragen voor hoe lang nog.

Credits


Tekst Ralf Niemczyk
Fotografie Tilman Brembs / Zeitmaschine.org

Tagged:
techno
Berghain
Tekkno
tresor
Love Parade
Muziek
berlijn