is berlijn echt een paradijs?

De vrijheid, goedkopere woningen, het nachtleven en de kunst. Berlijn lijkt geen minpunten te hebben, maar is dat echt zo? We blikken terug op het verleden van de stad om te kijken waarom het is zoals het is.

door Aleks Eror
|
18 maart 2016, 2:16pm

Het leven in de grote stad in Europa is vaak onbetaalbaar - letterlijk. Voor de gemiddelde student valt een kleine kamer in een buitenwijk van Amsterdam al buiten het budget, en de huur in Parijs en Londen is met een studenteninkomen al helemaal niet te betalen. Veel jonge creatievelingen kiezen er dan ook voor om te verhuizen naar Berlijn. Niet alleen hopen ze daar een woning te vinden voor een lagere prijs, ook biedt de stad oneindig veel mogelijkheden wat betreft cultuur, kunst en nachtleven. Athene of Lissabon zijn nog goedkoper, maar Berlijn heeft al decennialang een enorme aantrekkingskracht op iedereen die op zoek is naar vrijheid in Noord-Europa.

Velen hebben hierdoor het misleidende idee dat de Duitse hoofdstad een soort Boheemse versie van Amsterdam is, waar de huurprijzen nog betaalbaar zijn en het leven minder duur is. Dit is gedeeltelijk waar. Volgens Numbeo zijn de huurprijzen in Berlijn 45,81% lager dan in Amsterdam, en is het leven in Berlijn 26,27% goedkoper dan in onze eigen hoofdstad. Berlijn wordt geromantiseerd tot een soort mythe, maar dat prachtige beeld komt vaak niet overeen met de realiteit.

Hoewel de gemiddelde kosten lager zijn, zal je er al snel achter komen dat het vinden van een woning in Berlijn even onmogelijk is als in iedere andere grote stad. Er worden veel kamers onderverhuurd, en omdat iedereen in dezelfde vijf buurten wil wonen waar, in 2014 al 45.000 nieuwe inwoners bijkwamen (het tiende jaar op rij waarin het inwonertal zo extreem is toegenomen), is de competitie voor het vinden van een woonruimte meedogenloos.

Het vinden van een woonruimte is hetzelfde als het vinden van een baan: je wordt lid van een van de vele 'woning/kamer in Berlijn gezocht'-pagina's op Facebook, wacht tot iemand een geschikte kamer aanbiedt, schrijft een persoonlijk berichtje over wat voor een geweldige huisgenoot je bent, en wacht op een reactie. Als je opvalt, word je uitgenodigd om langs te komen bij je mogelijke toekomstige huisgenoten. Je probeert ze te overtuigen van je fantastische persoonlijkheid, op het wanhopige af.

Als je op zoek bent naar een koopje, of dat nu een eigen flat is of een kamer, kom je vaak in kraakpandachtige omstandigheden terecht. Dit hoeft natuurlijk niet altijd zo te zijn - je kan ook geluk hebben. Maar de meeste huiseigenaren voelen zich niet echt geroepen om een wasbak, aanrecht of douche te installeren. De kans is dus groot dat je een lege kamer aantreft.

Het nachtleven in Berlijn is daarentegen geweldig. Het aantal bars en clubs is overweldigend, en de Duitse hoofdstad staat bol van het hedonistische absolutisme dat garant staat voor een geweldig feest. Dit alles heeft echter wel een keerzijde: het doet veel van de componenten die nodig zijn voor een evenwichtig bestaan teniet.

Je vindt op iedere hoek van de straat een nachtwinkel, vol sigaretten en met de meest uiteenlopende soorten bier. Het vinden van verse groenten en betaalbaar vlees is echter een hele uitdaging. Bovendien kan je je fiets achterlaten in eigen land. Alles ligt (voor Nederlandse begrippen) behoorlijk ver uit elkaar, en wie niet aan het Berlijnse metrosysteem gewend is, kan op de vreemdste plekken belanden. Dingen zijn slordiger en functioneren lang niet zo efficiënt als we van ons overdreven geordende land gewend zijn. Dit zijn echter bijzaken die niet zouden opkomen in het hoofd van iemand die ieder weekend in de Berghain doorbrengt met een bloedbaan vol GHB.

De rommeligheid van de stad kan als een verassing komen voor mensen die zijn opgevoed met het beeld van Duitse efficiëntie, die verwachten dat het hele land draait als een geoliede Mercedesfabriek. Maar Berlijn is zowel een Duitse als een Europese anomalie; en er is een duidelijke historische context die verklaart waarom dingen er zijn zoals ze zijn.

Een groot deel van de Berlijnse industrie werd er verwoest in de laatste dagen van het Derde Rijk. De basis die nodig was voor een economische bloeiperiode na de oorlog, ging hiermee ook ten onder. Dit verklaart waarom de energieprijzen vandaag de dag nog steeds zo hoog zijn. De Berlijnse Muur sloot de stad zowel economisch als fysiek af van de rest van Europa, en vanwege de angst voor een communistische invasie verplaatsten grote Duitse ondernemingen en werkgevers als de Deutsche Bank, Allianz, AEG, Lufthansa en Siemens hun kantoren naar het westen.

Veel kleinere bedrijven volgden, waardoor de stad een economisch zwart gat werd voor investeerders. De financiële situatie in Berlijn verbeterde pas na 1989, maar op dat moment hadden de bedrijven al zoveel geïnvesteerd in hun nieuwe vestiging, dat terugverhuizen geen optie meer was.

De Duitse hoofdstad is daardoor altijd al een plek geweest voor buitenbeentjes en bohemiens. West-Berlijners waren vrijgesteld van dienstplicht tijdens de Koude Oorlog, waardoor massa's mensen naar de stad vluchtten om hun verplichtingen te ontlopen. De dienstplicht en het IJzeren Gordijn behoren inmiddels tot het verleden, maar deze identiteit is nog steeds herkenbaar in de stad - het blijft een plek om naar weg te lopen.

Oost-Berlijn heeft bijna 45 jaar lang zonder de invloed van het kapitalisme bestaan, wat ertoe heeft geleid dat de stad niet alle negatieve aspecten van het neoliberale leven heeft overgenomen. Het is een van de weinige plekken in het Westen waar je een stylist kan zijn, een techhouse-label kan runnen, of een tweedehandszaak kan hebben zonder je iedere dag kapot te hoeven werken. Veel jonge ondernemers komen hierheen om het gestoorde bedrijfsleven in Londen of New York te ontvluchten. In Berlijn krijgen ze de kans om eindelijk hun dromen waar te maken. De druk om te strijden voor een plekje aan de top en de strijd om uit te blinken, is daardoor echter wel verdwenen.

Dit verklaart deels waarom Berlijn niet de geoliede machine is die andere westerse metropolen wel zijn, maar het is ook de reden waarom de Duitse hoofdstad zo oneindig veel menselijker en oprechter is dan de meeste grote steden hier. Ik zeg niet dat deze dingen zouden moeten veranderen - ik had redenen genoeg om hier te komen wonen. Maar wat ik wil zeggen is dat als je op zoek bent naar een paradijs, je het hier misschien niet gaat vinden. 

Credits


Tekst Aleks Eror
Fotografie N Whitford

Tagged:
berlijn
Cultuur