Links: Beyoncé, Antwerpen, België, 2015. Rechts: The Flowers, Aburi, Ghana, 2018. 

een inkijkje in de privélevens van sekswerkers over de hele wereld

Fotograaf Ulla Deventer woonde zes jaar in verschillende steden in Europa en Afrika samen met de mensen die ze fotografeerde.

door Sarah Moroz
|
30 juli 2019, 9:24am

Links: Beyoncé, Antwerpen, België, 2015. Rechts: The Flowers, Aburi, Ghana, 2018. 

Ulla Deventer fotografeert al heel lang sekswerkers, maar dat zou je niet meteen zeggen als je naar haar foto’s van meisjesachtige roze muren, bloemstillevens en glinsterende oogleden kijkt. Ze combineert subjectiviteit met veldwerk en verzet zich tegen de koude, afstandelijke benadering van de journalistiek over dit beladen onderwerp. In plaats daarvan laat ze in haar tedere fotoserie Butterflies Are A Sign Of A Good Thing de privélevens van sekswerkers zien. Deventer legde onbedoeld ook haar opbloeiende vriendschap met de geportretteerden vast, want ze heeft nog steeds met veel van hen contact.

De fotograaf werd in Duitsland geboren, maar ze schoot de fotoserie in Brussel, Athene, Parijs en Accra – steden die ze tussen 2013 en 2019 bezocht. De omstandigheden voor sekswerkers verschillen per land enorm: in sommige landen is het legaal, zoals in Duitsland, België, Nederland en Griekenland. In sommige landen wordt het gereguleerd door klanten strafbaar te stellen, zoals in Zweden en Frankrijk, en in andere landen is het illegaal, maar toch wijdverspreid, zoals in Ghana. Deventer maakte vaak gebruik van de herinneringen van de vrouwen en maakte symbolische voorstellingen, die volgens haar “alternatieve vormen van het klassieke portret” zijn. De fotoserie is aangevuld met audio, tekst en tekeningen die door de sekswerkers zijn gemaakt, kleding en liefdesbrieven die de sekswerkers van klanten kregen.

De serie werd onlangs genomineerd voor de ING Unseen Talent Award. We spraken met de fotograaf over hoe je verhalen context geeft, het belang van locatie en hoe je om moet gaan met stigmatisering.

i-D: Is dit de eerste serie die je hebt gemaakt over sekswerk?
Ulla Deventer: Ja, maar ik heb het altijd interessant gevonden hoe mensen ermee omgaan als ze niet worden geaccepteerd door bepaalde normen. Ik heb eerst een serie gemaakt over vrienden die homo zijn. Zij konden er niet voor uitkomen, omdat ze dan anders behandeld zouden worden. Het gaat me altijd om het onderscheid tussen relaties waarbij je helemaal jezelf kan zijn en situaties in de samenleving – en soms in je familie – waarin je moet verbergen wie je echt bent. Na een project in Rusland over vrouwen met een drugsverslaving – waar ik voor de eerste keer samenwoonde met mijn geportretteerden – besefte ik dat ik in hun levens moest zijn om hen echt te leren begrijpen. Ik wilde niet meer een fotograaf zijn die van buitenaf komt, een paar foto’s maakt en weer weggaat.

1562622632706-UD_04
Sandra, Parijs, Frankrijk, 2016. “Sandra kwam naar Parijs nadat ze was afgestudeerd in Engelse literatuur. Ze spreekt vloeiend Frans, maar heeft een Russisch paspoort en is geen Frans staatsburger. Daarom kon ze niet de banen krijgen die ze wilde hebben. Ze besloot haar brood te verdienen door in een stripteasebar te gaan werken. Tegenwoordig is het haar gelukt om uit die wereld te komen. Ze werkt nu in de bediening van een restaurant en geeft af en toe Engelse en Russische les.”

Hoe ontstond deze serie?
Toen ik naar België verhuisde om mijn master te halen, wilde ik vrouwen onderzoeken die niet aan de norm voldeden. Ik groeide op in een buurt van Hamburg waar sekswerk veel voorkomt. Maar toch zijn er bepaalde straten waar je niet mag komen, omdat die alleen voor klanten zijn. In België en in Nederland is sekswerk gewoon onderdeel van het dagelijks leven. Mensen lopen waar de sekswerkers zijn. Kinderen spelen er. Ik vond die interactie met de maatschappij leuk.

Heb je getwijfeld over sekswerk als onderwerp?
Ik dacht: hoe pak ik dit onderwerp aan zonder in clichés te vervallen? Hoe kan ik er meer van maken? Ik wilde per se de rosse buurt begrijpen: de machtsstrategieën, wie de controle over wie heeft, wie er een collega is en wie concurrentie. Het was overduidelijk dat ik met de vrouwen moest samenwerken om hun perspectief te krijgen. De sympathie moest van twee kanten komen, dus ik vroeg aan hen wat ze op de foto wilden uitstralen en welke foto ze belangrijk vonden voor hun verhaal. Ik ben heel hecht met de vrouwen geworden: ik fotografeerde zowel hun huizen als hun werkruimtes en ze namen me zelfs mee naar de kerk.

1562623374334-UD_05
The Fruits, Accra, Ghana, 2017

Wanneer besloot je er een groter project van te maken?
Na een tijdje had ik in België zoveel verzameld dat ik niet meer wist wat ik er nog aan kon toevoegen. Ik dacht dat het interessant zou zijn om ook andere regio’s bij het project te betrekken, dus ik ging naar Athene. Daar was de vluchtelingencrisis op dat moment echt hevig, wat ik boeiend vond.

De werksituatie was daar voor de vrouwen veel slechter. Er waren veel Oost-Europese vrouwen uit Bulgarije of Roemenië, met pooiers die hen streng controleerden. De bordelen zijn verstopt. Als je er niet naar op zoek zou zijn, zou je niet weten hoeveel sekswerk er in de stad is, maar het is echt overal. Er zijn geen rode lampen, maar kleine witte lampjes. Als je er eenmaal oog voor hebt, zie je ze overal. De vrouwen werken met madams, die doen de deuren open en beslissen wie er binnenkomt. Het zijn meestal oudere vrouwen die vroeger als verpleegster werkten. Ik moest eerst altijd met hen praten, maar ze spraken bijna nooit Engels, dus het was moeilijk om toegang te krijgen. Psychologisch was de situatie vreselijk. Het is niet dat de vrouwen verhandeld of gekidnapt zijn – het was hun eigen keuze om naar Griekenland te komen – maar ze staan onder controle van de pooiers. Zij willen dat de vrouwen door de stad circuleren, om te voorkomen dat ze door de politie worden opgemerkt. Ik kon met niemand echt in contact blijven. Als ik nu terug zou gaan, zou ik niet dezelfde mensen ontmoeten.

Ik was drie weken in Athene. De madams vertelden me wanneer het een goed moment was om langs te komen en wanneer niet. Ik vertelde altijd aan mijn vrienden waar ik was. De vrouwen zitten ondergronds te wachten. Ze zien geen daglicht en weten niet welke klant ze krijgen. Daarover hebben ze geen controle, want de madam beslist voor hen. Maar vanwege de crisis laten ze bijna iedereen die een beetje geld heeft binnen. Soms waren de klanten dronken of stonken ze, en er waren geen douches. Het was totaal anders dan in België.

1562623394477-UD_18
The Cat, Brussel, België, 2014. “Dit is Carola met haar kat Snowflake. Ze heeft hem jaren geleden van straat gered.”

Waarom besloot je naar Parijs te gaan?
Het is voor de vrouwen een van de moeilijkste plekken om te werken, vanwege de wet die klanten strafbaar stelt. De vrouwen waren allemaal undercover. Kroegeigenaren zeiden allemaal dat sekswerk niet meer bestond, wat natuurlijk niet waar is. De vrouwen worden gedwongen om naar echt gevaarlijke plekken uit te wijken, zoals het Bois de Boulogne of snelwegen. Ze kunnen nergens wonen, omdat ze geen officiële baan hebben, dus blijven ze op straat of delen ze hotelkamers. Zo heb ik ze uiteindelijk gevonden: gasten die in hotels werkten vertelden me over de vrouwen die er woonden. Ik ben ook veel in Pigalle geweest en heb veel vrouwen in stripteasebars ontmoet. Officieel doen ze stripteases, maar ze pikken er ook klanten op. Het was interessant om de situaties in de Europese hoofdsteden met elkaar te vergelijken en het systeem te leren kennen.

En toen ging je naar Ghana.
Ik ontmoette veel Afrikaanse vrouwen in Europa, dus ik vond het belangrijk om daar ook heen te gaan om alles te observeren. In Ghana woonde ik samen met Lizzy, die ook in het project zit. Zij werd een soort assistent: we gingen met z’n tweeën op pad om de vrouwen te ontmoeten. Ik kreeg toegang tot gebieden waar ik anders nooit had mogen komen, maar omdat zij onderdeel was van de gemeenschap, werd ik anders behandeld. Het waren zeer criminele gebieden, maar ik voelde me veilig, omdat zij de mensen kende die het gebied bestuurden.

Ik nam de eerste of tweede keer dat ik op bezoek ging bij de vrouwen nooit mijn camera mee. Het ging om elkaar te leren kennen en te kijken of het zinvol was om samen te werken. Ik wilde ook dat ze echt begrepen wat ik aan het doen was. Dat ik niet een witte vrouw van een ngo was die hen geld kwam brengen. Geen van hen had ooit een expositie bezocht, maar ik wilde dat ze begrepen wat het voor mij betekende om hun foto te mogen nemen.

1562623416483-UD_19
The Oranges, Antwerpen, 2013. “Dit is een van de eerste foto’s die ik nam voor deze serie. Het is een verwijzing naar een jeugdherinnering van Britney, die mijn allereerste geportretteerde was. Ze ging op haar 21ste uit Nigeria weg en vertelde me hoe ze als kind sinaasappels op straat verkocht. We hebben nog steeds nauw contact en ze woont gelukkig samen met haar man en kinderen in België. Sekswerk stelt haar in staat om zelfstandig te leven en te werken, en tegelijkertijd geld naar haar familieleden te kunnen sturen. De foto is genomen in een West-Afrikaanse bar in Antwerpen, waar we vroeger samen uitgingen.”

Heeft ras het project op de een of andere manier nog ingewikkelder gemaakt?
Ik worstel er nog steeds mee wat het betekent om deze verhalen in Europa te laten zien. Ik vraag me altijd af waar ik de verhalen wel kan delen en waar niet. Het zou niet werken om mijn werk alleen in Ghana te exposeren, want dan riskeer ik dat mijn werk beperkt blijft tot iemand die met een witte blik naar Afrikanen kijkt. Ik wilde mijn publiek nooit het gevoel geven dat ik iets tegenover elkaar zet. Mijn werk is nooit een documentaire over plekken geweest: het is een subjectief project en gaat over een wereldwijd probleem. We zijn er allemaal bij betrokken.

Wat hoop je dat mensen leren van deze serie?
Het gaat over de eenzaamheid waarmee de vrouwen worden geconfronteerd. Het verlangen om geaccepteerd te worden. Ik hoop dat ik een soort empathie voor de vrouwen kan creëren, en mensen kan laten nadenken over waarom we zo oordelend zijn. Mensen vragen me altijd hoe ik de vrouwen heb benaderd, of ik niet bang was, of het niet gevaarlijk was. Ik heb me nooit bedreigd gevoeld en het was nooit raar om met de vrouwen te praten. Ik zou willen dat mensen met verschillende sociale achtergronden met elkaar praten. Mensen zijn ergens bang voor, maar ik weet niet waarvoor.

1562623435799-UD_01
Bianca, Athena, Griekenland, 2015. “Bianca kwam op haar negentiende van Roemenië naar Athene. Toen ik haar voor het eerst ontmoette, vond ik het schokkend dat ze er nog zo kinderlijk uitzag. Het werd me duidelijk dat ze onder controle van een pooier stond, hoewel ze me dat niet vertelde. Ze kwam altijd naar me toe met een taxi. Toen ze eens een kopje koffie met me wilde drinken, realiseerde ik me dat ze totaal de weg niet wist, omdat ze normaal gesproken nooit uit het bordeel komt. We hebben uiteindelijk koffie gedronken in het bordeeldistrict, dat met camera’s door de maffia werd gecontroleerd. Daarom mocht zij daar ook zijn.”
1562623524147-UD_20
The Tiger, Brussel, België, 2014. “Caroline was eind vijftig toen ik haar ontmoette. Ze is een prachtige vrouw, met lang zwart haar en elegante jurken. Ze zat achter haar raam en stond meestal op het punt om een van haar kleurrijke abstracte schilderijen te maken. Tegenwoordig werkt Caroline alleen nog bij sommige klanten thuis en verhuurt ze haar werkruimte aan andere sekswerkers. Ze had het geluk dat ze vroeger haar eigen plek kon krijgen, want de huur die ze krijgt is een aanvulling op haar pensioen. Voordat ze sekswerker werd, had ze haar eigen hondensalon. Ze is een echte dierenliefhebber. Ze had allemaal grote honden, die allemaal overleden zijn. Sindsdien redt ze katten van de straat. Soms bracht ik de nacht door in haar appartement, waar haar partner heerlijk voor ons kookte.”
1562623472661-UD_11
Ramona, Parijs, Frankrijk, 2016. “Toen ik deze foto van Ramona nam, was ze vier maanden zwanger. Ze deelde met wat andere meisjes een hotelkamer in Parijs. ’s Nachts werkten ze in het Bois de Boulogne, een crimineel gebied vanwege de drugshandel en het illegale sekswerk. De meeste vrouwen worden beschermd door pooiers, wat vaak leidt tot overmatige controle en verslaving.”
1562623490186-UD_17
Lizzy, Accra, Ghana, 2017. “Ik ontmoette Lizzy (Elizabeth) in 2017. Ze werkte in een gesloten gemeenschap met een paar andere vrouwen. Die plek is sindsdien meerdere keren gesloten geweest, vanwege de illegale prostitutie. Lizzy was direct enthousiast over mijn project en is tegenwoordig een goede vriendin met wie ik mijn appartement in Accra deel.”
Tagged:
Kunst
sekswerk
ulla deventer