Advertentie

de revolutie van het vrouwelijk naakt

Het blote vrouwenlichaam wordt al eeuwenlang afgebeeld, vastgelegd en bekeken, maar helemaal geaccepteerd wordt het maar zelden.

door Robin Alper
|
20 februari 2017, 8:30am

"Naakt is normaal," luidt de tekst op de voorpagina van de nieuwe editie van de Amerikaanse Playboy. Hoewel de alomtegenwoordigheid van naakt in deze digitale tijd voor redacteur Cory Jones en hoofdredacteur Hugh Hefner vorig jaar juist de reden was om niet langer naaktfoto's te plaatsen, bracht creatief directeur Cooper Hefner vorige week in een blogpost naar buiten dat het iconische, erotische blad wederom naakt zal gaan publiceren. Playboy zal volgens Hefner namelijk "altijd een lifestyle-merk zijn, gericht op de interesses van mannen. Maar als genderrollen evolueren in de samenleving, dan doen wij dat ook."

De discussie rond het vrouwelijk lichaam en haar relatie met erotiek is namelijk nog steeds volop gaande. Zelfs in een tijd waarin we, volgens Flanders, "maar één klik verwijderd zijn van alles wat we ons kunnen voorstellen op seksueel gebied" en waarin acties als #freethenipple in de nieuwste Playboy worden besproken, lijkt het voor velen nog moeilijk te begrijpen dat het vrouwenlichaam vele kanten kent, en het aan de vrouw zelf is om te kiezen wat ze daar mee doet. Een goed moment dus om terug te blikken op de verbeelding van dit lichaam door de jaren heen.

Fotografie Alva Bernadine 

Het lichaam van de vrouw heeft sinds het ontstaan van de mensheid de meest uiteenlopende betekenissen gehad. Al in de prehistorie had de voorstelling ervan een cultureel en spiritueel doel. Een van de eerste kunstobjecten die de vrouw bloot verbeeldden, waren Venusbeeldjes - ofwel kleine kleien beelden van dikke vrouwenlichamen. Deze zouden voor vruchtbaarheid zorgen, of de bevolking aansporen tot het hebben van seks.

Deze spirituele betekenis van het naakte vrouwenlichaam komt in verschillende religies naar voren, waarbij erotiek en het lichaam in verband worden gebracht met bovennatuurlijke en goddelijke krachten. Denk aan de fresco's van de Rooms-Katholieke Kerk vol ontblote engelen, de godinnen van de Grieken, en de kledingloze onschuld van Adam en Eva in het paradijs.

De blote vrouw werd binnen het christendom soms zelfs gezien als het ultieme kwaad; zo werd de vagina vergeleken met "de opengesperde mond van de hel."


De oude Grieken en de christenen gebruikten het lichaam van de vrouw volop in hun kunst, al was deze kunst niet voor vrouwen zelf bedoeld. Vrouwen mochten niet eens aan de seksuele fantasieën in deze kunst denken. "Westerse religies - met name het christendom - ontmoedigen vrouwen om te denken aan seks, seks te bespreken, en leren vrouwen de negatieve aspecten van de vrouwelijke seksualiteit; dat het weggestopt moet worden, nooit besproken mag worden, en dus nooit zal kunnen worden begrepen," schrijft kunstwetenschapper Gayle Shaw Clark in dit onderzoek uit 2008, naar de verbeelding van vrouwelijke seksualiteit in de kunsten. Daarbij werd de blote vrouw binnen het christendom soms zelfs gezien als het ultieme kwaad; zo werd de vagina vergeleken met "de opengesperde mond van de hel."

Deze vaginale hellepoort staat in scherp contrast met het vrouwenlichaam als muze in erotische kunst en porno. Het bekendste beeld van de naakte vrouw is immers de verbeelding van haar als lustobject. De betekenissen in de verbeelding van het vrouwelijk lichaam lopen dus mijlenver uiteen, maar wat opvalt is dat de betekenis van het blote vrouwenlichaam nooit draait om de vrouw zelf, wiens lichaam het is. De vrouw is een belichaming van vruchtbaarheid, het kwaad, een goddelijk wezen, of een lustobject. Maar zelden is haar lichaam een representatie van haarzelf.

Fotografie eigendom Odiseo 

De afgelopen eeuw kwam daar verandering in, toen vrouwelijke kunstenaars het heft in eigen handen namen en zelf kozen op welke manier hun lichamen werden verbeeld. Zo kozen feministen in de jaren zestig en zeventig ervoor om de maatschappelijke normen rond het vrouwelijk lichaam en haar seksualiteit uit te dagen middels hun kunst. Ze zetten de kijker aan het denken en gebruikten hun lichaam als protest. Waar dit protest om draaide, was het teruggrijpen van de macht over hun lichamen. Niet langer besloten mannelijke kunstenaars, de maatschappij en de kerk of de blote vrouw een teken van kwaad of genot was; eindelijk was het de vrouw die haar lichaam een betekenis toekende.

Deze trend zette zich voort, van kunstcollectieven tot vrouwvriendelijke 'porna', om uiteindelijk een miljardenpubliek te bereiken in de 21e eeuw - op het internet. Door middel van zelfportretten laten vrouwen uit de meest diverse achtergronden hier zien wat het vandaag de dag betekent om vrouw te zijn. Zo zette #freethenipple mensen wereldwijd aan het denken over de scheve regels op social media en bleven de modellen op de Pirelli-kalender van dit jaar onbewerkt.

Maar wat de vrouwen op het internet misschien wel de meeste kracht geeft, zijn selfies.Verschillende kunstenaressen gebruikten het idee van de selfie in hun werk om te laten zien hoe dit een middel voor zelfreflectie kan zijn. Zo is het bijvoorbeeld een manier om de dialoog aan te gaan over onderwerpen die belangrijk zijn voor vrouwen vandaag de dag.

Het internet werkt grensverleggend, zet aan tot lichaamspositiviteit, en geeft vrouwen de zelfbeschikking over hun lichaam en de verbeelding ervan terug.


Ditzelfde geldt voor de vele naaktselfies die op platformen als Tumblr en Instagram worden gedeeld. Hoewel blootfoto's al snel worden gezien als een vorm van aandachttrekkerij, en bovenal als taboe, maken ze duidelijk wat veel vrouwen in de verbeelding van hun lichaam door anderen missen. Het draait uiteindelijk om het hebben van zelfbeschikking over het beeld, en een gevoel van controle.

"Ik zie naaktselfies als een anker," legt PhD-student Matthew Hart uit. Wat hij hiermee bedoelt, is dat we in deze hectische tijd het internet kunnen gebruiken als een veilige plek om vast te leggen wie we zijn en wat belangrijk voor ons is. Het werkt grensverleggend, zet aan tot lichaamspositiviteit, en geeft vrouwen de zelfbeschikking over hun lichaam en de verbeelding ervan terug.

Fotografie Milicent Hailes 

Het terugwinnen van je lichaamsbeeld en vieren van het vrouw-zijn, zou geen taboe moeten zijn. Toch is vrouwelijk naakt nog lang niet zo normaal als de Amerikaanse Playboy het omschrijft. Naakt is inderdaad overal en makkelijk beschikbaar, tot in de meest extreme vormen, maar het wordt nog lang niet altijd geaccepteerd. Het is tijd om te erkennen dat het vrouwelijk lichaam niet enkel een plek binnen de kunst en erotiek heeft. Naakt is normaal, ook buiten de Playboy

Credits


Tekst Robin Alper 
Omslagfoto eigendom Odiseo 

Tagged:
PLAYBOY
Kunst
Feminisme
vrouwen
naakt
Cultuur
lichaam
erotiek