Foto door Carl Van Vechten / Library of Congress

Waarom zijn we zo aangetrokken tot melancholische iconen?

Onze liefde voor iconen als Kurt Cobain en Frida Kahlo vertelt iets over onze verlangens, dromen en angsten.

door Djanlissa Pringels
|
12 september 2017, 1:15pm

Foto door Carl Van Vechten / Library of Congress

Dit weekend kondigde icoon Jim Carrey de dood van de iconen aan. "Ik geloof niet in iconen," zei hij tegen de ietwat perplexe journalist op een event van Harper's Bazaar. "Ik geloof dat vrede voorbij die persoonlijkheden ligt, voorbij die uitvindingen die we de hemel inprijzen, voorbij die rode S op je borst die kogelschoten kan weren." Het interview is tenenkrommend (vooral als de interviewer snel wil overschakelen naar Jim Carreys outfitkeuze) en tragisch, maar Jim Carrey legt iets door-en-door menselijk bloot: onze ontegensprekelijke aantrekkingskracht tot (overleden) iconen die een status van onsterfelijkheid hebben gekregen.

Toch schuilt er achter die grote iconen vaak een turbulent, tragisch verhaal. Ze zijn meer dan blanco canvassen waarop mensen hun dromen projecteren. Ze ontstaan niet enkel op posters aan de slaapkamermuren van tieners, door de dagdromen van fans en door de mallemolen van de media, maar vertellen ons iets over onze dromen, verlangens en roepen een triest, maar troostend gevoel op: nostalgie.

Céline Dion

"Jij bent iconisch. We houden van je," zei Drake nog onlangs tegen haar. Enkele jaren geleden was het niet algemeen aanvaardbaar geweest om toe te geven dat je met tranen in je ogen mee schreeuwt met My Heart Will Go On, maar door de nineties-revival, wordt Céline Dion langzamerhand beschouwd als cultureel erfgoed. De witte boa's, dramatische avondjurken en obscene make-up die het einde van de jaren negentig tekenen, zijn terug van stiekem nooit weg geweest. Maar onze liefde voor de popdiva is meer dan een flashback naar de tijd dat we naar Mean Girls keken, openklapbare telefoons met plakdiamanten hadden en onze cd's grijs draaiden op Discmans (die shockproof waren, uiteraard). Céline Dion neemt zichzelf niet meer te serieus, iets waar de millennials die vroeger naar Céline luisterden naar smachten. Céline Dion is quirky, draagt opzichtige truien van de titanic, bouwt liever waterparken in het weekend dan dat ze naar rode loper-events gaat en doet alsof ze telefoneert met haar stilettohak op het Met Gala. Toen haar manager en vriend, die blijkbaar ook de enige man was die ze ooit had gekust, aan kanker stierf, werd ze veel meer dan die vrouw met een ijzeren stem. Het werd een icoon van vlees en bloed. Ze is een oase van authenticiteit in een social media-wereld gedomineerd door Kylie Jenners en Kim Kardashians. Deze generatie wil niet meer cool zijn, ze willen huilen op de muziek van de Titanic en schaamteloos hun liefde uiten voor kitscherige memorabilia uit hun jeugd.

Foto door Marc Piasecki/Getty Images

Frida Kahlo

Over Frida Kahlo zouden tien boeken gevuld kunnen worden. Als achttienjarige brak ze haar rug en moest ze verplicht maandenlang in bed blijven. Van hieruit ontstonden haar surrealistische zelfportretten. Onder de ziekte schuilt er echter nog veel meer: ze is een vrouw, een rebel, een feminist en een revolutionair. Ze schilderde indrukwekkende werken over onvruchtbaarheid en miskramen, gendergelijkheid en ziekte. Vandaag de dag is Frida overal: in kleine boetiekjes, op handtassen, op kopjes en in de mode-wereld. Maar toch is Frida's erfenis veel meer dan een Coachella-achtige bloemenkrans. Op glamoureuze feestjes droeg ze een pak, in de plaats van een sexy jurk. Als ze zich opmaakte, deed ze dat enkel voor zichzelf en voor niemand anders, iets wat modeontwerpers zoals Jean Paul Gaulthier inspireerde. Vrouwelijke schoonheidsidealen konden haar gestolen worden: ze liet haar snor, okselhaar en wenkbrauwen zoals de natuur die haar gegeven had. Frida Kahlo's monobrow herdefinieerde het vrouwelijke schoonheidsideaal, iets wat vandaag de dag actueler dan ooit is. Grieks model Sophia Hadjipantel startte, geinspireerd door Frida Kahlo, de #Unibrowmovement waarmee ze conventionele schoonheidsidealen omver wil gooien. Frida is dus nog steeds een voorbeeld voor jonge vrouwen over de hele wereld: ze bleef trouw aan zichzelf, beet van zich af en had de ballen om haar plaats op te eisen in een door-mannen-gedomineerde samenleving.

Jean-Michel Basquiat

Basquiat was een man van de contrasten. Hij begon in de jaren tachtig als onbekende graffiti-kunstenaar uit Brooklyn, maar werd opgepikt door de elitaire kunstwereld van Manhattan. Zijn neo-expressionistische werken lijken bijna kinderlijk, maar zijn doorspekt van kritiek op zowel het koloniale verleden als het heden dat nog steeds getekend werd door maatschappelijke ongelijkheid. Zijn werken zijn oers, intuïtief en poëtisch. De beeldtaal van zijn werken is tijdloos en daarom vandaag de dag nog steeds relevant. Niet enkel de kunstwereld, maar ook de populaire cultuur put nog steeds uit Basquiats iconografie: Urban Outfitters liet zich inspireren op het werk van Basquiat, muzikanten zoals Asap Rocky, Frank Ocean en Kany West verwijzen naar de schilder en het haar van The Weeknd is gebaseerd op het kapsel van Basquiat. Maar die aantrekking tot Basquiat gaat veel dieper: die contrasten in zijn werk werden ook doorgetrokken in zijn leven. Hij ging naar glamoureuze feestjes, deed mee aan televisieshows en werd omringd door mensen zoals Andy Warhol en Madonna. Toch had hij ook een turbulent leven: drugs maakte hem paranoïde, waardoor hij kritiek op zijn kunst alsmaar minder aankon. Hij stierf op zijn 27ste aan een overdosis heroïne. Basquiats verhaal is tragisch, maar relevant: hij staat symbool voor artistieke weltschmerz, de aantrekking tot het flamboyante en destructieve en een grote maatschappelijke ongelijkheid die vandaag de dag nog steeds onze samenleving domineert.

Basquiat in the apartment, 1980. Photograph by Alexis Adler.

Kurt Cobain

Je kan jezelf geen lid van generatie X noemen, als je je trommelvliezen kapot gemaakt hebt op Smells Like Teen Spirit of jezelf inbeeldde in een videoclip van Come As You Are. Kurt Cobain verwoordde de frustratie van tieners over zichzelf hun ouders en de wereld die – geef het gewoon toe– langzamerhand naar de kloten gaat. Kurt Cobain zong over vervreemding, eenzaamheid en de nutteloosheid van het bestaan. Maar ook Kurt Cobain met zijn flanellen hemdjes en nonchalante kapsel kreeg een godenstatus. Hij belandde in een coma door een cocktail van kalmeringspillen en champagne, had een turbulent liefdesleven met Courtney Love en liet een spoor van zelfdestructie achter. De Sid Vicious van de jaren negentig eindigde zijn leven met een schot in zijn hoofd en een hartverscheurende brief voor Courtney Love. Kurt Cobain wordt de anti-held met het gebroken hart die we aanbidden voor wie hij is en wat hij heeft meegemaakt. Eric Olsen zei " Cobain is uitgegroeid tot een abstract Generatie X-icoon, hij wordt door velen gezien als de "laatste echte rockster" [...] een messias en martelaar van wie elke uitspraak is geplunderd en ontleed." Het jaren negentig-grunge-icoon inspireert nog steeds silhouetten en stijlen, van catwalks tot giga-ketens zoals H&M. Ook de iconische witte bril werd opnieuw geïntroduceerd door muzikanten, waaronder Migos en Harry Styles. Maar de nostalgische throwback naar Kurt Cobain symboliseert nog veel meer: zijn ironie, rebellie en onconventionele wijsheden zijn relevant. In de wereld van fitgirls en boeken voor instant geluk, zijn uitspraken zoals "I miss the comfort of being sad," broodnodig.

Julien's live
Tagged:
celine dion
kurt cobain
iconen
jean-michel basquiat
Frida Kahlo