voguen als extravagant activisme

We spraken Sara Jordenö over haar IDFA-film ‘Kiki’, die laat zien hoe de extravagante ballroomgemeenschap in New York LHBTQ-jongeren redt van prostitutie, hiv, en dakloosheid.

door Robin Alper
|
25 november 2016, 10:10am

Dansen is voor veel jongeren een passie en een uitlaatklep, maar voor de leden van de New Yorkse ballroomcultuur is het veel meer dan dat. In deze cultuur, die ook bekend staat als de Kiki-scene, komen LHBTQ-jongeren samen. Ze voguen, stralen en gooien alles in de strijd op de dansvloer, maar bovendien vormt deze gemeenschap een veilige plek te midden van een voor hen vaak moeilijke wereld.

De ballcultuur verkreeg internationale bekendheid toen in 1990 de documentaire Paris is Burning werd uitgebracht. De kleurrijke gemeenschap met haar 'houses' en 'families' - zoals de dansgroepen en hun leden genoemd worden - bestaat nog steeds. De hedendaagse Kiki-scene organiseert nog altijd extravagante voguewedstrijden, maar uit zich daarnaast voor een groot deel in activisme. New Yorkse jongeren uit de LHBTQ-gemeenschap komen er samen om met elkaar te kunnen praten over de problemen waar ze mee te maken hebben, van hiv en prostitutie, tot dakloosheid en discriminatie. Het dansen is voor hen meer dan een uitvlucht. Het geeft ze kracht, motivatie en laat zien dat ze kunnen zijn wie ze willen zijn. Voguen geeft hen een stem in deze wereld.

De Zweedse filmmaker Sara Jordenö maakte de documentaire Kiki over deze bijzondere gemeenschap. We spraken haar tijdens IDFA over activisme, veilige seks, en hoop voor de toekomst.

Hoe kwam je in aanraking met de ballroomscene?
Ik ontmoette Twiggy Pucci Garçon [de oprichter van een van de houses] en Chi Chi Mizrahi ongeveer vijf jaar geleden toen ik in Harlem aan een ander project werkte. Het was een ware openbaring. Ik kende Paris is Burning natuurlijk al, dus wist ik hoe de scene er in de jaren tachtig uitzag. Ik had echter geen idee dat deze nieuwe, jeugdige activistengroep bestaat.

Waarom besloot je een documentaire over deze groep te maken?
Toen ik Twiggy en Chi Chi ontmoette was ik erg onder de indruk van wie ze waren, hun perspectief, hun leiderschap en hun strategieën. Dit werd steeds sterker naarmate ik meer mensen uit de scene leerde kennen. Ik had het gevoel dat het verhaal moest worden verteld over hoe jongeren in de scene elkaar redden en uit de put halen. Het gaf me weer hoop in activisme.

Twiggy zegt in zijn introductie: "Ik ben een persoon." Denk je dat mensen buiten de LHBTQ-gemeenschap de leden hiervan vaak zien als minderwaardig?
Absoluut, maar deze ontmenselijking is in Amerika ook merkbaar onder jongeren met een donkere huidskleur. Er is momenteel een enorme spanning tussen enerzijds de norm en anderzijds alles dat daarbuiten valt. De norm wordt gerepresenteerd door een giftig cisgender, blank en mannelijk perspectief, dat zichzelf neerzet als het enige perspectief dat ertoe doet - het normale, het menselijke. En dan heb je nog alle mensen die daarbuiten staan: mensen met een andere huidskleur, vrouwen, niet-westerlingen. Al deze levens worden als minder belangrijk gezien. De afgelopen jaren zag je een tegenreactie in Amerika, waarbij al deze minderheden meer zichtbaarheid en kracht kregen. Nu heeft het land echter een enorme stap terug gedaan, maar dat zullen we niet accepteren.

In de film horen we veel heftige en gevoelige persoonlijke verhalen. Hoe was het voor jou als regisseur om daar bij te zitten?
Ik waardeer het enorm dat mensen zich zo openstelden. Dat was echt een geschenk. Ik waardeer het ook dat de Kiki-scene een plek is waarbinnen veel gesproken wordt. Ze begrijpen dat om verder te komen na trauma's en onrecht, je erover moet praten. Het was lastig om hierna weer terug te keren naar mijn eigen omgeving, waar deze dingen onder de tafel worden geveegd. Ik voel me op mijn gemak in de Kiki-scene op een manier die ik nooit binnen mijn eigen gemeenschap heb ervaren.

Waardoor creëert deze scene zo'n veilige plek voor de LHBTQ-gemeenschap?
Het heeft te maken met het leiderschap en de politieke strategieën die je in de film ziet. Ze zitten vol ideeën over hoe de onderdrukking waar de gemeenschap mee te maken heeft kan worden aangepakt. Ze hebben zoveel hoop, ondanks alle tegenslagen. Ik denk dat hun kracht te maken heeft met het feit dat de jongeren de leiding hebben. De jongeren die in de groep komen krijgen steun van de iets oudere leiders, die rolmodellen en ouders voor hen zijn.

Aan het einde van de film is te zien hoe er gratis condooms worden uitgedeeld, en horen we de quote: "Veilige seks is de beste seks." Hoe denk je dat het stigma rond seks en hiv, naast het creëren van bewustzijn hierover, uit de weg kan worden geruimd?
Deze jongeren voelen zich niet op hun gemak bij volwassen autoriteiten, er zijn immers zoveel instituties die hen hebben laten vallen. Daarom is het belangrijk dat ze kunnen praten met iemand die ze begrijpt, iemand die hetzelfde heeft doorgemaakt, en ze niet veroordeelt. Daarnaast zouden medicijnen die hiv preventief tegengaan, zoals PreP, gratis moeten zijn. Ik hoor vaak dat mensen de gemeenschap de schuld geven voor het hoge aantal hiv-infecties. Ik vraag dan: "Gebruikte jij bescherming toen je voor het eerst seks had?" Deze mensen zijn nog zo jong.

Wat zijn de grootste misvattingen die over de ballroomcultuur en de LHBTQ-gemeenschap bestaan?
Sommige mensen denken dat ballroom alleen in de jaren tachtig bestond, maar het is al honderd jaar in ontwikkeling. Mensen die de cultuur wel kennen denken vaak dat het oppervlakkig is en niks met politiek te maken heeft. Niks is echter minder waar.

Wat hoop je dat de kijkers, met het oog op de huidige politieke situatie, van de documentaire opsteken?
Ik denk dat de film verzet kan aanwakkeren. Er komt veel woede naar voren in de film, maar ook hoop - een gevoel dat dit een beweging is, een kracht die niet tegen te houden is. De film kan allerlei activisten inspireren, niet alleen mensen die voor homorechten strijden. We hebben de film inmiddels in vijf werelddelen laten zien. Mensen zeggen vaak dat deze film ze inzicht geeft in hedendaagse kwesties - of het nu de massamoord op Latino LHBTQ'ers in de Pulse nachtclub is, of het presidentschap van Trump.

Credits


Tekst Robin Alper

Tagged:
VOGUE
Ballroom
Paris Is Burning
IDFA
lhbtq
Kiki
Sara Jordeno
Cultuur
ballcultuur