araki: een kwestie van het leven en de dood

Vandaag opent Foam de tentoonstelling ARAKI Ojo Shashu - Photography for the Afterlife: Alluring Hell, een omvatrijkende solotentoonstelling die in nauwe samenspraak met Araki zelf is gemaakt.

door Katya von Vaupel Klein
|
18 december 2014, 3:55pm

Eerder plaatsten we een artikel waarin gesteld werd dat mode kunst maakt van porno, maar wanneer spreken we eigenlijk van porno? Zijn de erotisch getinte werken van Araki porno te noemen? Waar bevindt zich de scheidslijn?

Als je naar het meest bekende werk van Araki kijkt zie je in eerste instantie een hoop naakt, bondage, gespreide benen en tepels, die snel de connotatie porno oproepen. De foto's geven seks en emotie weer die niet gefabriceerd lijken te zijn (ondanks het feit dat er een hoop tijd heeft gezeten in het in de touwen hijsen van deze vrouwen), en heel echt aanvoelen. Araki creëert een wereld van make-believe en geeft de toeschouwer de mogelijkheid om hierover te fantaseren - een belangrijk onderdeel van de pornografie: om seksuele lusten middels beeld op te roepen, is het in het voordeel dat de toeschouwer hierover kan fantaseren - het is geen voorwaarde.

Hieraan verbonden is het aspect van voyeurisme. Hoewel dit net als het aspect make-believe niet per se een eigenschap van alleen porno is werkt het hier wel heel goed omdat het een laagdrempelige mogelijkheid tot fantaseren geeft - als de afgebeelde niet weet dat je kijkt kan je ook niet worden afgewezen, wat een domper zou zijn voor de fantasie. Bij Araki wordt dit gevoel van voyeurisme opgewekt doordat hij zich opstelt als voyeur: hij kijkt zelf niet direct naar de vrouwen, maar hij kijkt via zijn camera, wat afstandelijkheid oproept in de persoonlijke en intieme beelden. We kijken via de voyeuristische blik van Araki.

Toch zal je het waarschijnlijk niet als porno beschouwen, vooral omdat deze foto's de banale beeldtaal en vaak platte manier van 'spreken' van pornografie missen. Pornografie kenmerkt zich door stereotyperende zaken als houding, geslachtsdelen, handelingen en een specifieke ideale schoonheid zodat men dit snel en simpel kan begrijpen met zijn lichaam. Hoewel de foto's van Araki's expliciete houdingen, naaktheid en direct zicht op de vrouwelijke geslachtsdelen kennen, zijn ze tegelijkertijd alles behalve banaal en stereotyperend. In tegenstelling tot pornografie is er mentale kennis nodig om te begrijpen wat er is gefotografeerd. De bondage is een Japanse kunst van Kinabaku, een vorm van vastbinden die verdergaat dan seksuele bondage en die typisch is voor de Japanse cultuur. Daarnaast ligt de aandacht niet alleen op de tepels en de vagina's, maar wordt de blik van de kijker over het hele beeld geleid - er is meer dan alleen een indicatie van seks.

Een andere reden die ervoor zorgt dat je het waarschijnlijk niet snel als pornografie zal beschouwen is de museale omgeving waarin je de foto's bekijkt - ook als je de werken bekijkt in één van de vele dikke fotoboeken. In principe zou elk beeld in elke omgeving pornografisch gebruikt kunnen worden, maar maatschappelijke conventies houden ons hierin tegen.

Bovendien ervaren we het werk van Araki niet als porno omdat hij het werk niet met die intentie gemaakt heeft. Ondanks de voyeuristische blik is hij geen voyeur van de standaard pornografische praktijken - hij is geen peeping tom. Zijn werk is gebaseerd op Ōjōyōshū, een boeddhistisch boek uit het jaar 985 dat de hemel en de hel beschrijft. Araki onderzoekt en verkent het Leven (waar seks een referentie naar is) en de Dood. Araki's werk is diep, betekenisvol en zit vol verwijzingen naar het leven, bestaansrecht en de dood. Araki schopt tegen de preutse conservatieve regels van Japan en is niet uit op seksueel genot.

Seksueel expliciet? Ja. Maar porno? Nee, dat lijkt niet het geval bij Araki. Sterker nog, het zou wat zijn als porno er zo uitzag. Dan zou de biljardenindustrie een stuk esthetischer zijn en meer geaccepteerd worden. Bladen als Tissue en Baron zijn een middenweg tussen de banale platte porno en esthetische, ingewikkelde seksueel expliciete beelden van Araki. Hoewel porno bij Araki niet echt aan de orde is, zijn we misschien wel opzoek naar een esthetischer beeld voor onze lustige fantasieën. Araki lijkt hiervoor een voorbeeldig startpunt. Hoe je het ook bekijkt, de tentoonstelling is een unieke en intieme kijk van Araki zelf op zijn oeuvre, van zijn vroege, befaamde Kinubaku-werken en nog nooit eerder in Nederland vertoond werk.

De expositie opent vanavond om 17.30 uur in het Foam en is te zien tot 11 maart.

Credits


Tekst Katya von Vaupel Klein
Beelden Araki

Tagged:
Porno
foam
araki
Cultuur
araki ojo shashu - photography for the afterlife: alluring hell