in de jaren zestig censureerden ze naaktfoto's al met een soort emoji's

Fotograaf Tiane Doan na Champassak onderzoekt erotiek en censuur in zijn nieuwste boek.

|
jan. 15 2018, 11:46am

Toen de Franse beeldend kunstenaar Tiane Doan na Champassak in 2010 een stapel Siam's Guy vond — een Thais naaktblad uit de jaren zestig en zeventig — voelde hij zich aangetrokken tot de prachtige vorm en lettertypen. Maar binnenin ontdekte hij design op ongebruikelijke plaatsen, namelijk op borsten en schaamstreken. Er waren zwarte vogels getekend over schaamhaar, asterisken verduisterden tepels, en varens camoufleerden een vagina. "Toen de seksuele revolutie begon werd pornografisch materiaal een grote zorg," zegt Tiane over dat tijdperk in Thailand. "Daarom stond de regering alleen de verkoop toe van erotische tijdschriften die zorgvuldig gecensureerd werden."

Elke foto in het tijdschrift werd met de hand geredigeerd voordat hij geprint werd, als creatieve en speelse reactie op het censuurbeleid. "Het is absurd om te denken dat alle modellen naakt werden gefotografeerd en later weer werden ‘bedekt’,” zegt Tiane. Maar als dat archaïsch klinkt, denk dan nog eens na: het is precies wat er nu gebeurt op social media, met het gebruik van hartjes, sterren en andere emoji's om tepels en andere privédelen te bedekken en het naaktbeleid van apps te omzeilen. Dat is de reden waarom de komst van Tianes nieuwste boek, Censored, perfect getimed is. Hierin deelt hij een samengestelde selectie van meer dan vierduizend beelden die hij heeft verzameld, en onderzoekt hij thema's als kunst, censuur en erotiek.

i-D: Wanneer en waarom begon je met het verzamelen van materiaal voor dit boek?
Tiane Doan na Champassak: Ik begon in 2010, toen ik een ooglidontsteking had opgelopen in Bangkok. Ik kon een aantal weken niet door de lens van mijn camera kijken, en dus dwong mijn rusteloosheid me om me op iets anders te focussen. Dit was voor mij het begin van een conceptuelere aanpak van fotografie. Ik begon met het werk aan mijn eerste boek, The King of Photography, door het opsporen van beelden waarop de Thaise koning was vastgelegd. Ik zocht de foto’s op internet, in antiekwinkels en op verschillende vlooienmarkten. Op die manier stuitte ik voor het eerst op een stapel Siam’s Guy-magazines, het mooiste en belangrijkste erotische tijdschrift uit Thailand uit de jaren zestig en zeventig.

Wat trok je aan in deze beelden? Trok de censuur je aandacht of het design en het vakmanschap?
Alles, maar het eerste detail dat me opviel was niet de verschillende manieren waarop ze naakte lichamen hadden gecensureerd, maar het ongelooflijke ontwerp en de verfijnde lettertypen die werden gebruikt voor de titels en hoofdstukken. Die waren soms zo innovatief en opvallend dat ik niet veel aandacht besteedde aan de gecensureerde erotische foto's. Pas een paar jaar later, nadat ik honderden van dergelijke tijdschriften had vergaard, besefte ik dat ik een soort compleet archief had dat bestond uit duizenden prachtige en unieke gecensureerde afbeeldingen. Plotseling klopte alles en begon ik elke gecensureerde tepel en elk geslachtsdeel te beoordelen op hun esthetische kwaliteit.

Kun je me wat uitleggen over de geschiedenis van censuur in Thailand?
Voor de jaren zestig was volledige naaktheid een extreem taboe, maar dit kan ook over Europa en Amerika worden gezegd. Dus voor de jaren zestig hoefden de meeste tijdschriften of boeken, waarin naaktheid werd afgebeeld, geen censuur toe te passen, omdat de afbeeldingen erg zacht en conservatief waren. Toen de seksuele revolutie begon, werd pornografisch materiaal voor veel landen een echte zorg. Deze plotselinge massale circulatie van erotische afbeeldingen moet schokkend zijn geweest voor een traditioneel land als Thailand, en daarom stond de regering alleen de verkoop van erotische tijdschriften toe als die zorgvuldig werden gecensureerd.

Waarom werd de censuur zo creatief toegepast? Denk je dat het een subtiele manier was om te protesteren tegen het beleid van de regering?
Ik denk het niet. Naar mijn mening is het simpelweg om de ietwat sombere sfeer van deze zeer eenvoudige rauwe beelden te verbeteren, door een vleugje vreugde en humor toe te voegen. Het zwakt ook de mogelijke pornografische interpretaties van dergelijke foto's af en maakt de hele ervaring veel erotischer. Per slot van rekening geldt: less is more.

Hoe passen deze afbeeldingen in je eigen fotografische werk?
Het grootste deel van mijn werk, of dat nu conceptueel is of niet, heeft te maken met de representatie van naaktheid en seksualiteit in onze tijd. Ongeveer 50 procent van mijn werk is appropriation art en de andere helft mijn eigen fotografie. Ik overschrijd deze grenzen nog weleens door de twee te mengen, maar in het algemeen maak ik geen onderscheid tussen beide. Een foto vinden en daar iets van maken is net zo interessant als het nemen van een foto met een camera. Ik kan zeggen dat censuur een terugkerend thema is, dat steeds terugkomt in het grootste deel van mijn werk.

Op welke manier zijn de dingen sindsdien veranderd in Thailand? Is naaktheid nog steeds verboden en gecensureerd?
De situatie is heel tegenstrijdig. Thailand heeft de reputatie om erg open en tolerant te zijn, en is dat ook voor bepaalde zaken als homoseksualiteit en transgenders. Maar prostitutie — wat illegaal is — is wijdverspreid en naaktheid wordt nog steeds gezien als extreem taboe. Dus ja, naaktheid is nog steeds gecensureerd, misschien nog wel meer dan tien of twintig jaar geleden.

Denk je dat over vijftig jaar onze gecensureerde posts op social media ook gezien zullen worden als kunst?
Ik zou zeggen dat ze al gezien worden als kunst, door een aantal geweldige kunstenaars als Richard Prince, met zijn Instagramserie of de briljante emoji-schilderijen van John Baldessari. Ik denk dat het afhangt van hoe goed het gedaan wordt, zoals met alles in kunst. Misschien is deze censuur op social media over twee of drie generaties wel belachelijk achterhaald, en ik weet zeker dat kunstenaars er gebruik van zullen maken.