Still uit Paris Is Burning

jennie livingston over de impact van haar documentaire ‘paris is burning’

Dertig jaar na het verschijnen van de film spreken we de regisseur over de aantijgingen van voyeurisme en uitbuiting die haar al die jaren bleven achtervolgen.

door Sarah Gooding
|
18 juni 2019, 1:07pm

Still uit Paris Is Burning

Toen Paris is Burning in 1991 uitkwam, leerde de wereld de dragballcultuur van Harlem kennen en kwamen termen als ‘shade’ in ons collectieve vocabulaire terecht. Maar de documentaire leidde ook tot controverse, zo werd regisseur onder andere Jennie Livingston beschuldigd van voyeurisme en uitbuiting.

Nu, bijna dertig jaar later, is er een digitaal geremasterde versie van de iconische film verschenen. De terugkeer van de docu zou ervoor kunnen zorgen dat de discussies opnieuw worden aangewakkerd, maar Livingston zegt dat ze zich daar niet al te veel zorgen over maakt.

“Als het wel gebeurt, laten we dan hopen dat de discussies constructief en beleefd blijven,” zegt ze in een vergaderzaal van het New Yorkse hoofdkantoor van Janus Films, de distributeur van de film. “Als mensen echt denken dat het een schadelijke of slechte film is, dan is dat oké. Dat is dan gewoon hoe ze zich voelen. En als mensen denken dat het een goede film is, die goeds heeft gebracht, dan ook. Maar we kunnen het misschien beter hebben over hoe ingewikkeld het is om überhaupt zo’n film te maken.”

De afgelopen 28 jaar heeft Livingston zichzelf moeten verdedigen, omdat ze een gemeenschap vastlegde die voornamelijk bestaat uit Afro-Amerikanen en Latijns-Amerikanen, terwijl zij zichzelf omschrijft als “een wit Joods kind met een Ivy League-opleiding”. Ze deed zeven jaar over de film, die als zeer invloedrijk wordt beschouwd. Het geeft een prachtig beeld van een inspirerende, veerkrachtige gemeenschap en hun felle vogue-wedstrijden, kameraadschap en creativiteit. De docu hielp Livingston ook om zich te realiseren dat ze zelf queer was.

1560272783766-0023
Men's Sportswear categorie, Brooklyn ball, 1986 © Jennie Livingston

Een van de klachten over Paris is Burning was dat er te veel op negativiteit werd gefocust. Veel van de performers in de documentaire praten over homofobie, transfobie, racisme, aids en armoede – en de film eindigt met de openbaring dat een van de performers, Venus Xtravaganza, vermoord is in een hotelkamer.

Livingston staat achter haar beslissing om de film zo’n einde te geven. “Als je het alleen maar vrolijk en leuk maakt, is dat een leugen, omdat de mensen echt worstelen,” zegt ze. “Maar als je het alleen maar over worsteling, aids en dood laat gaan is dat ook niet respectvol, omdat de balls fantastisch zijn. Dus we probeerden vooral realistisch te zijn.”

Nadat de film was uitgekomen, probeerden een aantal geportretteerden een rechtszaak te beginnen om een deel van de winst op te strijken. Uiteindelijk ging dat niet door, maar de producenten verdeelden desondanks 55.000 dollar aan 13 leden van de cast.

“Er was niets misleidend toen we deze film maakten,” zegt Livingston. “Als het oneerlijk voelt dat mensen in de film niet betaald zijn – nou, dat is hoe het werkt met documentaires. Wij hebben de mensen juist wel iets betaald, omdat we ook hadden gezegd dat we dat zouden doen. We verkochten de film, namen een deel van de winst en gaven het aan de mensen in de film. En het idee dat ik rijk ben geworden en zij niet? Ten eerste werd ik niet rijk, en ten tweede moet ik er als filmmaker ook wel wat aan overhouden. Het blijft gewoon mijn werk.”

1560272839337-0017
Voguer, Brooklyn ball, 1986 © Jennie Livingston

De originele Paris is Burning werd geproduceerd door Miramax, dat destijds geleid werd door Harvey en Bob Weinstein. Livingston zegt dat haar werkervaring met de producenten niet helemaal vlot verliep, wat vooral kwam door gedoe rondom de trailer. Ze had de broers gevraagd om een beeld van Venus uit de trailer te halen, omdat die “oneerbiedig was voor haar transidentiteit”, waarna ze er gelijk maar helemaal de stekker uit trokken. In plaats daarvan kwam er een “een supersaaie promo-reel met silhouetten en citaten van critici”. Livingston schreef in de perstekst voor de film: “Ik weet niet waarom ze dat deden, maar het voelde als wraak voor het feit dat ik mijn contractuele recht had uitgeoefend om invloed te hebben op de promotie van de film.”

Livingston werkt nu aan de veelgeprezen televisieserie Pose, een gefictionaliseerde versie van dezelfde scene. Ze is sinds seizoen 1 actief als adviserend producent voor de serie, wat volgens haar “vooral betekende dat ik hen aanspoorde om mensen van diverse achtergronden aan te nemen”. Nu gaat ze voor het derde seizoen ook een aflevering regisseren, iets wat ze al jaren wil.

“Kort nadat ik Paris is Burning had uitgebracht, was het erg moeilijk om een tweede film te kunnen maken. Ik heb nooit een gebrek aan ideeën gehad, maar niemand wilde me financieren. Gelukkig is er tegenwoordig niet alleen meer discussie over de ongelijkheden in film en tv, maar ook een duidelijk merkbare drang naar meer inclusiviteit. Je zou kunnen zeggen dat Paris is Burning ons heeft geholpen om op dit punt te komen.”

1560272891914-0029
Venus Xtravaganza, Brooklyn ball, Eveningwear, 1986 ©Jennie Livingston

Livingston zegt dat er nog steeds regelmatig mensen op haar afstappen om haar te vertellen dat de film ze heeft aangemoedigd om zichzelf te zijn. Ze herinnert zich bijvoorbeeld een homoseksuele man die haar een paar jaar geleden benaderde op Sundance. “Hij zei iets van: ‘Ik ben opgegroeid in een klein dorpje in Texas, en door jouw film kreeg ik het besef dat er een leven voor mij was buiten mijn dorpje,’” zegt ze. “En daarvoor heb ik de film ook gemaakt. Niet iedereen hoeft ervan te houden, niet iedereen hoeft van mij te houden en niet iedereen hoeft de dragwereld te begrijpen. Maar het heeft impact en betekenis voor een aantal mensen – en dat is precies wat ik ermee wilde bereiken.”

Tagged:
Ballroom
Paris Is Burning
Lhbt+
Jennie Livingston