Advertentie

iedereen is een kunstenaar op instagram

Duchamp's 'Fountain' veranderde onze kijk op kunst volledig, maar zal Instagram dezelfde impact op de 21e eeuw hebben als Dada op de 20e?

|
okt. 27 2014, 3:50pm

Finger Painting by Margot Bowman

Advertentie

In 1917 zette een man een wc-pot ondersteboven in een kunstgalerie, ondertekende hij die met R. Mutt (een pseudoniem en verwijzing naar een grote fabrikant van sanitaire producten, J.L. Mott Iron Work), gaf hij die een titel en riep hij het stuk uit tot kunst. Facebook ontplofte, Instagram stond even stil en de hashtag #urinal werd trending op Twitter. "Maar dit is geen kunst!", schreeuwde de Salon des Indépendants, zich blijkbaar onbewust van het feit dat het een van hen was geweest die verantwoordelijk was voor het stuk. Bijna 100 jaar later wordt Marcel Duchamp's Fountain gezien als een van de belangrijkste kunstwerken ooit. Waarom? Omdat het de fundering waarop de kunst gebouwd was enorm uitdaagde - iets dat in dit tijdperk waarin iedereen een kunstenaar kan zijn op Instagram bijzonder relevant is.

Waar de meesten van ons luie middagen veilig in de warme gloed van een Amaro-filter al scrollend door onze feeds doorbrengen, zijn digitale kunstenaars wereldwijd met iets heel anders bezig. Of ze zich nou de visuele retoriek van social media toe-eigenen of de vele mogelijkheden van het internet gebruiken om magische GIFs, vines of meme's te creëren, één ding is zeker: het internet is vandaag de dag voor kunstenaars een go to medium. Maar, zoals mensen zich bij al het nieuwe altijd hebben afgevraagd, is het ook echt kunst?

Advertentie

Voor het bestuur van de Salon des Independants (dat grondwettelijk verplicht is tot het in behandeling nemen van alle artistieke aanmeldingen), was het een probleem dat Duchamp het urinoir niet zelf ontworpen had en dat hij ook geen enkele bijdrage had geleverd aan de fabricatie ervan. Voor hen was er geen verschil tussen hetgeen Duchamp had neergezet en dat wat je in het kleinste kamertje van je huis vindt. Kort na de afwijzing verscheen er echter een anoniem artikel in de New Yorkse Dadaïstische publicatie The Blind Man, dat Duchamps werk als kunst verdedigde: "Het is niet van belang of Mr Mutt de Fountain met eigen handen gemaakt heeft", stond er. "Hij KOOS het. Hij nam een alledaags artikel, en plaatste dat zo dat de bruikbare betekenis verdween onder de nieuwe titel en het nieuwe gezichtspunt - hij creëerde een nieuwe betekenis voor dat object." Door het urinoir ondersteboven in een galerie te zetten, en de semiotische vereisten voor een kunstwerk toe te voegen (titel, datum, handtekening) had Duchamp van een alledaags, readymade object hoge kunst gemaakt - precies dezelfde logica die we moeten toepassen op kunstwerken uit dit digitale tijdperk, vooral op de werken die we buiten de galerie en op onze telefoonschermpjes vinden.

Net als Duchamp werkt internetkunstenaar Peter Stemmler onder een pseudoniem: Peekasso, een ode aan de vader van de abstracte kunst, Picasso. Peekasso verlegt de grenzen van de digitale technologie terwijl hij refereert aan kunstwerken uit het verleden, door zijn online werken te delen op zijn Tumblr - elk met een onderschrift en datum. Van een rood/witte GIF waarin we het Coca Cola-lettertype de woorden "Ebola Cola" zien spellen (ironisch omdat Coca Cola gezien wordt als de belichaming van het hyper consumentisme van deze kapitalistische maatschappij, waar ebola gezien wordt als een ziekte van de armen), tot een beeld waarin we Spongebob Squarepants op de achtergrond zien van Edvard Munchs The Scream - Peekasso's werk is een commentaar op het leven in de 21e eeuw. Peekasso's werkwijze is vergelijkbaar met die van de Dadaïsten: hij brengt twee readymade digitale beelden samen, geeft ze een nieuwe betekenis en noemt het kunst. Dus waarom hebben sommige mensen dan nog steeds hun bedenkingen?

Advertentie

Door het internet is de manier waarop we kunst maken en consumeren drastisch veranderd. Niet langer gebonden aan de fysieke ruimte van een galerie of zelfs nog aan de handen van kunstenaars, wordt het steeds moeilijker om te zeggen wat wel en niet kunst is. Kunstenaar Margot Bowman zegt dat het voor kunstwerken moeilijker is om zich te onderscheiden van al het andere dat online gebeurt, doordat we alle digitale content - Snapchats, online krantenberichten en sexts - via hetzelfde schermpje tot ons nemen. "Ze hebben geen bepaalde set of indicatoren die zeggen "dit is Kunst", zegt ze. "Er is geen strenge bewaker, en je hoeft geen entreegeld te betalen."

Samen met medekunstenaars Jolyon Varley en Sean Frank vormt Margot het brein achter 15Folds, een online galerie opgedragen aan het exposeren van GIF's. De galerie, gelanceerd in 2012, reageert elke maand op een bepaald thema met een GIF, en nodigt vervolgens veertien andere kunstenaars uit om te volgen. Maar, gezien het feit dat ook bezoekers de optie krijgen om hun GIF op de site te uploaden, hoe weten we wanneer een GIF een kunstwerk is en wanneer een GIF gewoon een GIF is? Hoe worden de GIF's van bezoekers onderscheiden van de GIF's van kunstenaars?

"Kunst is subjectief", zegt filmmaker en medeoprichter van 15Folds, Sean Frank. "Niet iedereen zal het eens zijn over wat wel en niet kunst is, wat de stukken van Duchamp en Warhol bewijzen. Voor mij draait het niet om het medium, maar om hoe je je gedachtegoed loslaat op het door jou gekozen medium - of dat nou schilderen, film, fotografie, het gebruik van ready mades of GIF is." En zo zijn we terug bij de semiotische vereisten voor een kunstwerk - er is niks wezenlijk anders tussen de GIF van een bezoeker en de GIF van een kunstenaar, maar het laatste is een kunstwerk omdat het zo gepresenteerd wordt. Hetzelfde kan gezegd worden voor de kunstenaars en kunstwerken op Instagram.

Advertentie

Tegenwoordig kan iedereen met een iPhone een beeld bewerken, vervormen en beïnvloeden, maar betekent dit dat alle selfies hoge kunst zijn? Alleen als we ze als zodanig inlijsten. Er is duidelijk een verschil tussen internetkunstenaars als Amalia Ulman - die onlangs een voorstelling via haar instagramaccount gaf - en Kim Kardashian, om maar een van de vele koninginen van de selfies te noemen. De een gebruikt Instagram als een artistiek medium/sociaal experiment, waar de ander het enkel gebruikt om haar fanbase te voeden. Aan de andere kant, de gerenommeerde uitgever Rizzoli kondigde onlangs aan dat ze een selectie van Kims selfies zullen publiceren in het 352 pagina's dikke boek Selfish. Is dat kunst? Zeker. Waarom niet? In 1917 creëerde Marcel Duchamp een kunstwerk dat de betekenis van kunst zou herdefiniëren, en bijna 100 jaar later ligt die betekenis nog steeds - of misschien zelfs nog meer - voor het grijpen.

Credits


Tekst Tish Weinstock
Beeld Finger Painting by Margot Bowman

more from i-D