Advertentie

Andy – Avant-garde – Amsterdam – Absolut

Hoe ziet de Nederlandse avant-garde eruit? Dat is wat we samen met Absolut Vodka onderzocht hebben tijdens het evenement Avant-Garde by Absolut. Ter ere van de lancering van Absoluts Andy Warhol limited Edition huurden we een appartement midden op de...

|
okt. 28 2014, 3:45pm
Advertentie

Andy Warhol was in veel opzichten een pionier, en zijn werk is van enorme invloed geweest op de hedendaagse kunst. Maar Warhol was zoveel meer dan alleen een visionaire kunstenaar - hij was de maker van een compleet nieuwe beweging. Langzaam maar zeker vormde zich rond Warhols persona een kliek van geestverwanten, creatievelingen, groupies en vrienden. Het waren de 'Warhol Supersterren', die een integraal deel van zijn leven en werk zouden gaan uitmaken - zijn studio, de beroemde Factory, groeide al snel uit tot een broedplaats van creativiteit. Ook werd het de favoriete hangout van bekende schrijvers, rockmuzikanten, acteurs en de socialites van Manhattan. Deze mensen ontmoette Warhol tijdens de vele nachten die hij spendeerde met het afstropen van de opwindende New Yorkse clubscene; als vaste bezoeker van clubs als Studio 54, verenigde Warhol zich met de rich and famous van zijn tijd, en mengde hij zich samen met zijn creatieve en artistieke metgezellen uit de Factory geleidelijk in die groep.

Advertentie

Zo werd Warhol het middelpunt van zijn eigen avant-garde, een hybride groep die een kruising vormde tussen de kunstscene en het New Yorkse nachtleven. Wat men onder 'avant-garde' verstond veranderde hierdoor radicaal. Oorspronkelijk werd het gedefinieerd door de vele revolutionaire bewegingen in de kunst en filosofie uit het begin van de 20e eeuw. In een wereld die enorm snel aan het veranderen was door technologische ontwikkelingen en industrialisatie, bevroegen deze bewegingen de sociale en artistieke status quo, en hoewel hun stijlen en ideeën erg uiteenliepen, hadden deze modernistische kunststromingen allemaal hetzelfde doel voor ogen, een doel dat misschien wel het meest treffend verwoord wordt door de Amerikaanse dichter Ezra Pound: 'Make it new!', schreef hij in 1934. De avant-garde, zo verklaarde Pound hiermee, werd gevormd door diegenen die gericht waren op het vernieuwen van dingen. De avant-garde waren zij die alle prestaties in de kunst en filosofie die aan die van henzelf vooraf gingen als achterhaald en verouderd beschouwden, en zich onophoudelijk probeerden te ontdoen van alles wat in overeenstemming was met gevestigde normen en tradities. De modernistische kunstenaars en denkers geloofden dat hun esthetische en ideologische experimenten zouden leiden tot baanbrekende innovaties die uiteindelijk zouden bijdragen aan de vooruitgang van de mensheid. Op een bepaalde manier werd Het Nieuwe iets dat zij dachten dat nodig was om de mensheid te transformeren en perfectioneren. Daarom lag de focus van de avant-garde vooral op originaliteit, op het doen van dingen die nog niet eerder waren gedaan.

In Amsterdam was het vooral de opkomst van de housemuziek aan het einde van de jaren tachtig die goed was voor een creatieve revolutie in het nachtleven; nieuwe clubs als RoXY en iT openden hun deuren en in vele opzichten overtroffen ze de fantasierijke sfeer van Studio 54.

Advertentie

Andy's avant-garde was van een heel nieuwe soort. In de tweede helft van de 20e eeuw, toen het postmoderne gedachtegoed het rijk van kunst en filosofie binnendrongen, werden de beweringen van de modernistische avant-garde met betrekking tot artistieke revolutie, verandering en vooruitgang afgedaan als pompeus, hoogdravend en onwaar. Kunst werd grotendeels bevrijd van z'n ernst, draaide meer om het alledaagse en minder om het buitengewone. Deze hernieuwde interesse in het arbitraire is natuurlijk een sleutelelement in Warhols popart; hij repliceerde beelden uit advertenties en gebruikte producten als de Absolut Vodka-fles en wergwerpartikelen als kranten ter inspiratie. Hij maakte zeefdrukken van foto's van beroemdheden, creëerde objecten die bedoeld waren voor alledaags gebruik - zoals zijn koeienbehang - en verzamelde zelfs zeshonderd dozen vol nietsbetekenende snuisterijen - zoals brieven, restaurantbonnetjes en afgeknipte teennagels - voor zijn beroemde werk 'Time Capsules'. In de loop van zijn carrière vervaagde Warhol de grenzen tussen hoge kunst en populaire cultuur. Het uitgangspunt van de avant-garde om te vernieuwen leek daarmee vergeten, aangezien de beelden in Warhols kunst verre van nieuw en origineel waren. Maar door de visuele cultuur van zijn tijd te gebruiken in zijn kunst, maakte Warhol triviale en afgezaagde beelden bijzonder, en zo werd het alledaagse weer nieuw.

Advertentie

Warhols mix van hoge en lage cultuur weerklonk in de ruimdenkende, avantgardistische scene die hem omringde. Want niet alleen vond het alledaagse zijn weg naar de kunst, ook kregen meer mondaine vormen van entertainment een grote artistieke impuls. Het nachtleven bijvoorbeeld werd een plek waar verbeelding en expressie vrij spel kregen. Het beste voorbeeld in deze context is waarschijnlijk de meest gedenkwaardige en gevierde club van New York: Studio 54. Sinds de club haar deuren opende in 1977 werden kosten noch moeite gespaard om het nachtleven een kunstzinniger invulling te geven; in Studio 54 werd een simpele nacht uit een bijzondere, inspirerende ervaring. Setdesigners en lighting crews werden ingeschakeld om tijdelijke, uitzinnige decors te creëren. Zo werd er voor een nieuwjaarsfeestje eens vier ton aan losse glitters besteld, waarmee de hele vloer bedekt werd. De 10 centimeter dikke laag glinsterende stof zorgde ervoor dat gasten maanden na het feest nog glitter in hun schoenen vonden. En over schoenen gesproken: voor de clubavonden werden strikte dresscodes gehanteerd; gasten kleedden zich extreem extravagant en waren zelf haast lopende kunstwerken. Daarnaast gaven experimentele artiesten als Grace Jones en The Village People optredens, en de partypics die destijds geschoten werden door paparazzifotografen als Robin Platzer en Ron Galella worden vandaag de dag gezien als belangrijke tijdsdocumenten, maar worden eveneens gewaardeerd om hun artistieke kwaliteit. Studio 54 zou uiteindelijk maar 33 maanden open zijn, maar de extravagante benadering van de club was een absolute voorloper op een wereldwijde opleving van artistieke energie die zich in het nachtleven van de daaropvolgende decennia zou voordoen.

Advertentie

In Amsterdam was het vooral de opkomst van de housemuziek aan het einde van de jaren tachtig die goed was voor een creatieve revolutie in het nachtleven; nieuwe clubs als RoXY en iT openden hun deuren en in vele opzichten overtroffen ze de fantasierijke sfeer van Studio 54. In vergelijking met de moeite die de eigenaren van deze clubs deden om hun publiek te boeien, hypnotiseren en choqueren zijn de overdadige nachten van Studio 54 bijna bescheiden te noemen. De intentie van de Amsterdamse clubscene was destijds om alle mogelijke taboes van tafel te vegen en clubgangers ervaringen te bieden die ze nog nooit eerder beleefd hadden; het Amsterdamse nachtleven werd wilder en buitensporiger dan het nachtleven ooit ergens geweest was. De opzwepende housebeats werden vergezeld door een larger-than-life decor, en de podia waren nacht na nacht gevuld met extravagant geklede artiesten die het publiek tot uitzinnig dansen verleidden. Vaak balanceerden de optredens van deze performers op het randje van het schandalige en het seksueel expliciete, en rekenden zij af met alle grenzen van fatsoen en decorum. Zowel RoXY als iT trokken mensen van alle rangen en standen aan, en zodoende ontwikkelde zich een scene die net zo divers was als Warhols schare: kunstenaars, zwervers, schrijvers, drag queens, excentriekelingen, maar ook zakenmannen, modellen en beroemdheden, allemaal verschillende mensen, maar allemaal gelijken zodra ze de dansvloer opstapten. Ze werden de Amsterdamse avant-garde, en maakten allemaal deel uit van een nieuwe beweging die voortvloeide uit de innovatieve, nieuwe clubscene.

Als er een ding is dat we ons zouden moeten realiseren, dan is het dat niet de feestjes maar de mensen het nachtleven maken tot wat het is. Zonder Andy Warhol en zijn avant-garde zou Studio 54 niets meer dan een lege ruimte geweest zijn.

Advertentie

Waar de late jaren tachtig en een groot deel van de jaren negentig een iconische en progressieve periode in het Nederlandse nachtleven markeren, waren de eerste jaren van het nieuwe millennium doodsaai. Nadat de RoXY in 1999 afbrandde en de iT haar deuren sloot in 2002, raakte het Amsterdamse nachtleven in een sleur. De buitensporige feestjes van de iT en RoXY bleken moeilijk te evenaren en hun avantgardistische habitués trokken zich langzaam maar zeker terug in hun eigen hoekje. Homoseksuelen gingen naar homoclubs, hetero's naar andere gelegenheden, en zo er bleef niets over van een beweging waarvan de diversiteit ooit zo vanzelfsprekend leek. Zeker vijf jaar lang was er geen scene, geen sprake van een avant-garde, en de Amsterdamse clubscene veranderde in steen. Maar de afgelopen jaren zijn er nieuwe initiatieven opgestaan die deze scene wakker schudt uit haar winterslaap - de oprichting van nachtlevencollectieven als Million Dollar Kids, ULTRASEXI en The Amazing Agency, de opening van clubs als Trouw, Chicago Social Club en Club NYX, de komst van nieuwe performers, DJ-acts en event creatives - allemaal hebben ze bijgedragen aan de heropleving van het voornemen om weer te vernieuwen, 'to make it new!', zoals Pound ooit zei. Al deze initiatieven werden opgezet door mensen die verveeld waren met wat er van het nachtleven overgebleven was na de hoogtijdagen van RoXY en iT, en die besloten dat het aan hen was om de Amsterdamse clubscene nieuw leven in te blazen. Iedereen keek weer vooruit, in plaats van achterom; in de plaats van nostalgie kwam een hernieuwde drang om weer origineel en innovatief te zijn, en tot op de dag van vandaag functioneren de feestjes, clubnachten en festivals die in de kielzog van deze ontwikkelingen georganiseerd worden als plekken waar tolerantie en diversiteit meer dan ooit gevierd worden. Feestjes die bedoeld zijn voor specifieke mensen of groepen zijn zeldzaam geworden; in plaats van exclusief te zijn, zijn clubs en feestjes vandaag de dag vooral inclusief. Dit alles zorgt voor een sfeer waarin feestgangers zich comfortabel kunnen voelen om te zijn wie ze willen zijn en zichzelf ten volle kunnen uitdrukken. In 2014 kan iedereen zich welkom voelen, en het is met name deze nieuwe, easy-going houding die de Amsterdam clubscene van 2014 zo verscheiden en daarmee zo vermakelijk maakt.

Als er een ding is dat we ons zouden moeten realiseren, dan is het dat niet de feestjes maar de mensen het nachtleven maken tot wat het is. Zonder Andy Warhol en zijn avant-garde zou Studio 54 niets meer dan een lege ruimte geweest zijn. Nachten gaan voorbij, feestjes komen en gaan, clubs sluiten hun deuren, maar het feit dat de Amsterdamse avant-garde weer is opgestaan, is wat de clubscene in deze stad pas echt opnieuw zijn grootse en meeslepende karakter heeft gegeven. Dus wie zijn deze mensen, deze nachtdieren, die met de enorme kracht van hun collectieve aanwezigheid blijven vernieuwen? Dit boek archiveert hun gezichten, om de avant-garde van het Amsterdamse nachtleven uit 2014 te koesteren en vieren. Als een van Andy Warhols tijdscapsules probeert dit boek een kort moment in de tijd te bevriezen, zodat de Amsterdamse avant-garde van nu tussen deze kaften voor altijd kan voortbestaan, en ons eraan zal blijven herinneren dat het nieuwe, hoe vluchtig dat concept ook is, soms eeuwig kan zijn.

Bekijk de Gallery met beelden van het feestje

Credits


Tekst Valentijn de Hingh bij The Amazing Studio
Fotografie Dim Balsem

more from i-D